Σήμερα πρέπει να μιλήσουμε για μια από τις πιο συνηθισμένες πρακτικές που πολλές από εμάς φέραμε από τη δική μας παιδική ηλικία: την «τιμωρία της σιωπής» ή, όπως συχνά λέμε, το «του κάνω μούτρα».
Ας το συζητήσουμε ανοιχτά, χωρίς καμία απολύτως κριτική, γιατί όλοι οι γονείς έχουμε βρεθεί σε αυτή τη θέση από καθαρή κούραση και απόγνωση.
Το Σκηνικό που Όλοι Γνωρίζουμε
Φανταστείτε το εξής:
Είναι ένα απόγευμα γεμάτο ένταση.
Το τετράχρονο παιδί σας, πάνω στον ενθουσιασμό ή τον εκνευρισμό του, ρίχνει το ποτήρι με τον χυμό στο καθαρό χαλί, φωνάζει δυνατά ή ξεπερνά ένα όριο που –ας είμαστε ειλικρινείς– δεν έχει καν κατανοήσει πλήρως ακόμα. Εσείς έχετε ήδη εξαντληθεί από τη μέρα.
Και ξαφνικά, το σύστημά σας «κλείνει».
Ο άνθρωπος που αποτελεί το απόλυτο, ασφαλές καταφύγιο του παιδιού, γίνεται πάγος.
Καμία οπτική επαφή. Καμία απάντηση. Καμία τρυφερότητα. Μόνο ένα βαρύ τείχος απόστασης.
Το παιδί στέκεται εκεί, νιώθοντας την αλλαγή στην ατμόσφαιρα. Ψελλίζει «Μαμά;» ή «Μπαμπά;».
Προσπαθεί να σας πλησιάσει, ίσως σας αγγίζει δειλά στο πόδι. Και συναντά έναν τοίχο.
Ο Μύθος της «Αγνόησης της Κακής Συμπεριφοράς»
Ως ενήλικες, έχουμε μάθει να ονομάζουμε αυτή την τακτική «αγνοώ την κακή συμπεριφορά για να μην την ενισχύσω».
Πιστεύουμε (επειδή έτσι μάθαμε) πως με το να αποσυρθούμε, δίνουμε στο παιδί τον χρόνο να σκεφτεί το λάθος του και του μαθαίνουμε ένα μάθημα.
Όμως, η επιστήμη γύρω από την παιδική ψυχολογία και την ανάπτυξη του εγκεφάλου μας λέει μια εντελώς διαφορετική αλήθεια:
Το νευρικό σύστημα ενός παιδιού δεν καταλαβαίνει από περίπλοκες στρατηγικές πειθαρχίας. Λειτουργεί καθαρά με βάση την επιβίωση.
Για ένα μικρό παιδί, εσείς είστε η επιβίωσή του. Είστε ο ρυθμιστής του κόσμου του.
Όταν, λοιπόν, εσείς γίνεστε «αόρατοι» συναισθηματικά, η σιωπή σας δεν μεταφράζεται ως «Αχά, αυτό είναι το όριο, τώρα κατάλαβα τι έκανα λάθος».
Στο μυαλό του, η σιωπή σημαίνει:
«Δεν είμαι ασφαλής.»
«Έκανα ένα τόσο τεράστιο λάθος που έγινα ανάξιος αγάπης.»
«Μπορεί να χάσω τον άνθρωπό μου για πάντα.»
Όταν η συναισθηματική σύνδεση χάνεται τόσο απότομα, το παιδί δεν γίνεται πιο δυνατό, ούτε πιο «συνεργάσιμο».
Γίνεται απλώς πιο μικρό. Πιο φοβισμένο. Πιο αγχωμένο και απεγνωσμένο να κερδίσει ξανά τη ζεστασιά σας.
Ίσως σταματήσει την κακή συμπεριφορά εκείνη τη στιγμή, αλλά το κάνει από καθαρό φόβο εγκατάλειψης, όχι επειδή πήρε το μάθημα.
Είναι Κακό να Θυμώνουμε; (Η Απενοχοποίηση)
Ας ξεκαθαρίσουμε κάτι πολύ σημαντικό: Έχετε κάθε δικαίωμα να θυμώνετε.
Έχετε κάθε δικαίωμα να νιώθετε ότι πνίγεστε από τα νεύρα σας και ότι δεν θέλετε να μιλήσετε σε κανέναν.
Η μητρότητα και η πατρότητα είναι συχνά υπερβολικά διεγερτικές εμπειρίες .
Το ζητούμενο δεν είναι να καταπιέσετε τον θυμό σας ή να προσποιείστε ότι είστε χαρούμενοι όταν θέλετε να ουρλιάξετε.
Το ζητούμενο είναι να αλλάξουμε τον τρόπο που διαχειριζόμαστε αυτόν τον θυμό μπροστά τους.
Τι Μπορούμε να Κάνουμε Αντί για τη Σιωπή
Την επόμενη φορά που θα νιώσετε ότι θέλετε απλώς να γυρίσετε την πλάτη και να μην τους μιλήσετε, δοκιμάστε αυτό:
Πάρτε τον χώρο σας, αλλά κάντε το με λόγια.
Διδάξτε τους τη συναισθηματική ρύθμιση –το μεγαλύτερο δώρο που μπορείτε να τους κάνετε– εκφράζοντας με λέξεις αυτό που σας συμβαίνει. Πείτε τους:
Με αυτή την απλή φράση, κάνετε θαύματα:
Δείχνετε στο παιδί πώς μοιάζουν τα υγιή όρια.
Του μαθαίνετε ότι όλα τα συναισθήματα είναι αποδεκτά (ακόμα και ο θυμός).
Του επιβεβαιώνετε ότι, παρά τον θυμό σας, η αγάπη σας παραμένει ακλόνητη.
Η Αγάπη Δεν Είναι Βραβείο
Η δουλειά μας είναι να διορθώνουμε τη συμπεριφορά.
Να κρατάμε σταθερά τα όρια.
Να διδάσκουμε το σωστό.
Αλλά η μεγαλύτερη ευθύνη μας είναι να μην κάνουμε ποτέ την αγάπη να μοιάζει υπό όρους.
Η αγάπη μας δεν είναι ένα βραβείο που κερδίζουν μόνο όταν είναι «καλά παιδιά».
Γιατί όταν η φωνή και η τρυφερότητα σας εξαφανίζονται, το παιδί δεν αμφισβητεί μόνο το τι έκανε.
Αρχίζει να αμφισβητεί το ποιο είναι.
Ας δημιουργήσουμε σπίτια όπου τα λάθη συζητιούνται, τα όρια είναι ξεκάθαρα, αλλά η αγάπη δεν μπαίνει ποτέ, μα ποτέ, σε παύση. 🤍
- Έχετε νιώσει ποτέ το βάρος της απόλυτης σιωπής από κάποιον που αγαπάτε; Εκείνη την παγωμένη απόσταση μετά από έναν τσακωμό, όπου ο άλλος αρνείται να σας κοιτάξει, να σας μιλήσει ή να αναγνωρίσει την παρουσία σας; Είναι ένα συναίσθημα που προκαλεί βαθύ άγχος, ακόμα και σε εμάς τους ενήλικες.
