Προϋποθέσεις υποψήφιων γονέων
Αυτός που υιοθετεί ανήλικο πρέπει να είναι ικανός για δικαιοπραξία, να έχει συμπληρώσει τα τριάντα χρόνια του και να μην έχει υπερβεί τα εξήντα.
Η υιοθεσία πρέπει να αποβλέπει στο συμφέρον του υιοθετημένου, γι' αυτό και πριν από την τέλεση της υιοθεσίας διεξάγεται επισταμένη κοινωνική έρευνα και κατατίθεται εμπρόθεσμα στο δικαστήριο σχετική έκθεση για το αν η συγκεκριμένη υιοθεσία συμφέρει ή όχι τον υιοθετούμενο. Επίσης ζητούνται και συλλέγονται διάφορα δικαιολογητικά, όπως ποινικό μητρώο, ιατρικές εξετάσεις, πιστοποιητικό γάμου, στοιχεία εισοδήματος κλπ.
Η αντίληψη που πολλοί έχουν γύρω από την υιοθεσία, πιστεύοντας ότι για να υιοθετήσει κάποιος θα πρέπει να είναι πλούσιος και να γράψει όλη την περιουσία του από πριν στο παιδί, είναι εντελώς λανθασμένη. Σίγουρα μια άπορη οικογένεια δεν θα προτιμηθεί, αφού δε θα μπορέσει να προσφέρει στο παιδί τα απαραίτητα. Όμως μια οικογένεια με ικανοποιητικό εισόδημα έχει εξίσου καλές πιθανότητες με μια πλούσια. Και φυσικά δε χρειάζεται κανείς να γράψει στο παιδί τίποτα από πριν, το παιδί θα πάρει όσα του ανήκουν όταν θα έρθει η ώρα να κληρονομήσει τους γονείς του και μάλιστα σε περίπτωση που δεν είναι το μόνο παιδί της οικογένειας, το μερίδιο που θα του αναλογεί δεν θα διαφέρει από αυτό των υπολοίπων.
Φυσικοί γονείς
Με την υιοθεσία διακόπτεται κάθε δεσμός του ανηλίκου με την φυσική του οικογένεια (με εξαίρεση τις ρυθμίσεις περί κωλυμάτων γάμου) και ο ανήλικος εντάσσεται πλήρως στην οικογένεια του θετού γονέα του. Από εκείνη τη στιγμή και μέχρι και την ενηλικίωσή του, οι φυσικοί γονείς δεν έχουν δικαίωμα επικοινωνίας με το παιδί.
Αφότου συντελεσθεί η υιοθεσία, τη γονική μέριμνα των φυσικών γονέων αντικαθιστά πλήρως η γονική μέριμνα των θετών γονέων. Ακόμα και στην περίπτωση όπου οι θετοί γονείς χάσουν την επιμέλεια του παιδιού λόγω ακαταλληλότητας, η γονική μέριμνα του παιδιού δεν επανέρχεται στους φυσικούς γονείς.
Εξαίρεση σε όλα τα παραπάνω αποτελεί η περίπτωση όπου ένας από τους συζύγους υιοθετήσει το παιδί του άλλου.
Υιοθεσία από έγγαμο
Ο έγγαμος δεν μπορεί να υιοθετήσει χωρίς τη συναίνεση του συζύγου του, η οποία παρέχεται αυτοπροσώπως με δήλωση στο δικαστήριο. Αν ο σύζυγος έχει τη συνήθη διαμονή του στην αλλοδαπή, η συναίνεσή του μπορεί να δοθεί και με δήλωση ενώπιον συμβολαιογράφου. Το δικαστήριο όμως μπορεί να επιτρέπει την υιοθεσία και χωρίς αυτή τη συναίνεση, αν η παροχή της είναι αδύνατη για νομικούς ή πραγματικούς λόγους ή αν εκκρεμεί ανάμεσα στους συζύγους δίκη διαζυγίου.
Προσθήκη κύριου ονόματος
Εάν το παιδί είναι βαφτισμένο, το δικαστήριο μπορεί, με την απόφασή του περί υιοθεσίας, να επιτρέψει στον υποψήφιο θετό γονέα, ύστερα από αίτησή του, να προσθέσει στο κύριο όνομα του παιδιού και άλλο όνομα. Αν το παιδί έχει συμπληρώσει το δωδέκατο έτος της ηλικίας του, είναι απαραίτητη, για τη χορήγηση της άδειας του δικαστηρίου, η συναίνεση και του ίδιου.
Πολλαπλή υιοθεσία
Επιτρέπεται να υιοθετηθούν, από το ίδιο πρόσωπο, περισσότεροι ανήλικοι είτε με την ίδια πράξη είτε διαδοχικά. Σε πολλές περιπτώσεις μάλιστα, οι θετοί γονείς ενημερώνονται από το ίδρυμα, όταν βιολογικά αδέρφια του παιδιού τους γίνονται διαθέσιμα για υιοθεσία ακόμα και χρόνια μετά την υιοθεσία του παιδιού τους.
Όμως, δεν επιτρέπεται να υιοθετηθεί το ίδιο πρόσωπο ταυτόχρονα από περισσοτέρους, εκτός κι αν αυτοί είναι σύζυγοι. Επίσης δεν επιτρέπεται η υιοθεσία προσώπου, που είναι ήδη υιοθετημένο από άλλον, όσο διαρκεί η υιοθεσία, εκτός αν πρόκειται για διαδοχική υιοθεσία του ίδιου προσώπου και από το σύζυγο αυτού που υιοθέτησε πρώτος.
Συναίνεση ενώπιον του δικαστηρίου
Η υιοθεσία τελείται με δικαστική απόφαση, ύστερα από αίτηση του υποψηφίου θετού γονέα. Αυτός που υιοθετεί συναινεί αυτοπροσώπως ενώπιον του δικαστηρίου.
Για την υιοθεσία ανηλίκου χρειάζεται επίσης να συναινέσουν ενώπιον του δικαστηρίου οι φυσικοί γονείς του ή ο ένας τους μόνο (αν ο άλλος έχει εκπέσει από τη γονική μέριμνα ή η συναίνεσή του είναι αδύνατη γιατί έχει τεθεί σε στερητική δικαστική συμπαράσταση, που περιλαμβάνει και τη στέρηση της ικανότητας να συναινεί για την υιοθεσία του παιδιού του). Η συναίνεση των φυσικών γονέων για την υιοθεσία του παιδιού δεν επιτρέπεται να δοθεί προτού να συμπληρωθούν τρεις μήνες από τη γέννησή του.
Αν ο ανήλικος δεν έχει γονείς, συναινεί ενώπιον του δικαστηρίου ο επίτροπος, ύστερα από άδεια του εποπτικού συμβουλίου.
Η συναίνεση φυσικών γονέων/επιτρόπου στην περίπτωση που ο ανήλικος προστατεύεται από αρμόδια κοινωνική υπηρεσία ή οργάνωση, είναι έγκυρη και όταν αυτός που συναινεί δεν γνωρίζει το πρόσωπο του υποψηφίου θετού γονέα.
Η συναίνεση των φυσικών γονέων για υιοθεσία του παιδιού τους αναπληρώνεται με απόφαση του δικαστηρίου, εάν:
Οι γονείς είναι άγνωστοι ή το παιδί είναι έκθετο.
Το παιδί έχει παραδοθεί με τη συναίνεση των γονέων σε οικογένεια για φροντίδα και ανατροφή με σκοπό την υιοθεσία και έχει ενταχθεί σ' αυτήν επί χρονικό διάστημα ενός τουλάχιστον έτους, οι δε γονείς εκ των υστέρων αρνούνται καταχρηστικά να συναινέσουν.
Και οι δύο γονείς έχουν εκπέσει από τη γονική μέριμνα ή βρίσκονται σε καθεστώς στερητικής δικαστικής συμπαράστασης που τους αφαιρεί και την ικανότητα να συναινούν για την υιοθεσία του παιδιού τους.
Οι γονείς έχουν άγνωστη διαμονή.
Το παιδί προστατεύεται από αναγνωρισμένη κοινωνική οργάνωση, έχει αφαιρεθεί από τους γονείς η άσκηση της επιμέλειας και αυτοί αρνούνται καταχρηστικά να συναινέσουν.
Στις 3 τελευταίες περιπτώσεις, το δικαστήριο αποφασίζει αφού ακούσει τους πλησιέστερους συγγενείς, αν η ακρόασή τους είναι εφικτή.
Εάν ο ανήλικος που υιοθετείται έχει συμπληρώσει το 12ο έτος της ηλικίας του, συναινεί κι αυτός αυτοπροσώπως ενώπιον του δικαστηρίου, εκτός βέβαια αν βρίσκεται σε κατάσταση ψυχικής ή διανοητικής διαταραχής που περιορίζει αποφασιστικά τη λειτουργία της βούλησής του. Σε κάθε περίπτωση το δικαστήριο, ανάλογα με την ωριμότητα του ανηλίκου, οφείλει να ακούει και τη δική του γνώμη.
Επίσης, όταν αυτός που υιοθετεί έχει ήδη παιδιά, το δικαστήριο, ανάλογα με την ωριμότητά τους, οφείλει να ακούει και τη δική τους γνώμη.
Μυστικότητα της υιοθεσίας
Η υιοθεσία ανηλίκων τηρείται μυστική, αλλά ο κάθε υιοθετημένος έχει το δικαίωμα να πληροφορείται πλήρως από τους θετούς γονείς και από κάθε αρμόδια αρχή τα στοιχεία των φυσικών γονέων του, μετά την ενηλικίωσή του.
Διαζύγιο, ακύρωση του γάμου ή διακοπή της συμβίωσης των θετών γονέων
Σε περίπτωση κοινής υιοθεσίας ανηλίκου από συζύγους, αν ακολουθήσει διαζύγιο, ακύρωση του γάμου ή διακοπή της συμβίωσής τους, η επιμέλεια αποφασίζεται δικαστικά όπως θα γινόταν και στην περίπτωση φυσικού παιδιού.
Όταν πρόκειται για υιοθεσία του παιδιού του άλλου συζύγου, η άσκηση της γονικής μέριμνας ανήκει αποκλειστικά στο φυσικό γονέα του ανηλίκου, εκτός αν το δικαστήριο αποφασίσει διαφορετικά λόγω συνδρομής σπουδαίου λόγου.
Προσβολή της υιοθεσίας
Η υιοθεσία προσβάλλεται μόνο με την άσκηση των προβλεπόμενων ένδικων μέσων ή βοηθημάτων κατά της σχετικής δικαστικής απόφασης, αν δεν συνέτρεξαν όροι του νόμου ή αν η συναίνεση ενός από τα πρόσωπα που σύμφωνα με το νόμο ήταν αρμόδια να συναινέσουν υπήρξε άκυρη για οποιονδήποτε λόγο ή δόθηκε υπό την επήρεια πλάνης ως προς την ταυτότητα του προσώπου του θετού γονέα ή του θετού τέκνου, απάτης ως προς ουσιώδη περιστατικά ή παράνομης ή ανήθικης απειλής.
Δικαίωμα να προσβάλουν την υιοθεσία για έναν από τους παραπάνω λόγους έχουν:
Στις περιπτώσεις μη συνδρομής των όρων του νόμου, οποιοσδήποτε έχει έννομο συμφέρον ή ο εισαγγελέας.
Στις περιπτώσεις έλλειψης έγκυρης συναίνεσης, καθώς και όταν αυτή υπήρξε προϊόν πλάνης, απάτης ή απειλής, αυτός του οποίου λείπει η έγκυρη συναίνεση ή ο οποίος πλανήθηκε, εξαπατήθηκε ή απειλήθηκε, όχι όμως και οι κληρονόμοι τους.
Λύση της υιοθεσίας
Αν ο θετός γονέας εκπέσει από τη γονική μέριμνα ή αν του αφαιρεθεί η άσκησή της καθώς και αν συντρέχει λόγος αποκλήρωσης του θετού τέκνου, το δικαστήριο μπορεί, εφόσον οι συνέπειες αυτές κρίνονται ανεπαρκείς, να διατάσσει, λόγω της βαρύτητας της περίπτωσης ακόμη και τη λύση της υιοθεσίας. Αυτή η απόφαση λαμβάνεται ύστερα από αγωγή του θετού τέκνου που συμπλήρωσε το δωδέκατο έτος της ηλικίας του και, αν δεν το συμπλήρωσε, του ειδικού επιτρόπου του, ή του θετού γονέα ή του εισαγγελέα ή και αυτεπαγγέλτως.
Όταν ο θετός γονέας και το θετό τέκνο, μετά την ενηλικίωσή του, συμφωνούν να λυθεί η υιοθεσία, μπορούν να το ζητήσουν από το δικαστήριο, με κοινή αίτησή τους που δικάζεται κατά τη διαδικασία της εκούσιας δικαιοδοσίας. Σε αυτή την περίπτωση, για να λυθεί η υιοθεσία, θα πρέπει να έχει διαρκέσει τουλάχιστον ένα χρόνο πριν από την κατάθεση της αίτησης και η συμφωνία των μερών να δηλωθεί στο δικαστήριο αυτοπροσώπως σε δυο συνεδριάσεις που να απέχον μεταξύ τους τουλάχιστον έξι μήνες. Εφόσον από την πρώτη συνεδρίαση πέρασαν δύο χρόνια, η δήλωση της συμφωνίας παύει να ισχύει.
Σε κάθε μία από τις παραπάνω περιπτώσεις, αν η υιοθεσία του ανηλίκου ήταν κοινή από συζύγους, η υιοθεσία μπορεί να λύνεται και μόνο ως προς τον ένα σύζυγο.
Σε περίπτωση δικαστικής λύσης της υιοθεσίας, αν εκλείψει ο λόγος της λύσης ή ακολουθήσει συγνώμη του υπαιτίου της λύσης, είναι δυνατή η ανασύσταση της υιοθεσίας. Στην περίπτωση αυτή η ηλικία υιοθετούντος και υιοθετημένου δεν λαμβάνεται υπόψη. Τα αποτελέσματα της ανασύστασης της υιοθεσίας επέρχονται από την τελεσιδικία, χωρίς αναδρομική ενέργεια.
Μετά τη λύση της υιοθεσίας για οποιονδήποτε από τους παραπάνω λόγους, παύει το δικαίωμα του θετού τέκνου να φέρει το επώνυμο του θετού γονέα, εκτός αν το δικαστήριο εκτιμώντας την ύπαρξη δικαιολογημένου συμφέροντος του παιδιού, αποφασίσει διαφορετικά με αίτησή του. Σε περίπτωση κοινής υιοθεσίας από συζύγους ή υιοθεσίας, από σύζυγο, του παιδιού του συζύγου του, η λύση της υιοθεσίας ως προς τον έναν από τους συζύγους δεν συνεπάγεται αλλαγή του επωνύμου.
Η υιοθεσία επίσης λύνεται αυτοδικαίως και αίρεται αναδρομικά η σχέση που απορρέει από αυτήν, αν τέλεσαν γάμο, κατά παράβαση του νόμου, ο θετός γονέας με το θετό τέκνο. Αν ο γάμος ακυρώθηκε, διατηρούνται από τη σχέση της υιοθεσίας μόνο τα περιουσιακά δικαιώματα του παιδιού.
***********************
ΙΔΙΩΤΙΚΗ ΥΙΟΘΕΣΙΑ
Τι είναι η ιδιωτική υιοθεσία
Ιδιωτική υιοθεσία είναι αυτή που γίνεται χωρίς τη διαμεσολάβηση ιδρύματος και συνήθως τον συνδετικό κρίκο ανάμεσα στους φυσικούς και θετούς γονείς αποτελούν δικηγόροι ή γυναικολόγοι. Η ιδιωτική υιοθεσία είναι νόμιμη στην Ελλάδα και μάλιστα οι ιδιωτικές υιοθεσίες που γίνονται κάθε χρόνο είναι κατά πολύ περισσότερες από αυτές που γίνονται μέσω ιδρυμάτων.
Γιατί οι περισσότεροι προτιμούν τις ιδιωτικές υιοθεσίες
Οι κύριοι λόγοι που κάνουν τις ιδιωτικές υιοθεσίες να ξεπερνούν κατά μεγάλο βαθμό τις υιοθεσίες μέσω ιδρυμάτων είναι οι εξής:
Σχεδόν όλες οι περιπτώσεις ιδιωτικών υιοθεσιών αφορούν βρέφη και οι πιθανότητες οι θετοί γονείς να αποκτήσουν βρέφος μέσω ιδρυμάτων είναι πολύ μικρές.
Οι διαδικασίες είναι σύντομες και οι θετοί γονείς δεν χρειάζεται να περιμένουν για χρόνια να έρθει η σειρά τους στη λίστα αναμονής.
Αν και η νομική διαδικασία της υιοθεσίας δε μπορεί να ξεκινήσει προτού το παιδί συμπληρώσει τον 3ο μήνα ζωής, σχεδόν σε όλες τις περιπτώσεις ιδιωτικής υιοθεσίας, οι βιολογικοί γονείς δίνουν το παιδί στους υποψήφιους θετούς γονείς αμέσως μετά τη γέννησή του.
Οι διαδικασίες που ακολουθούνται
Όπως και στις υιοθεσίες που γίνονται μέσω ιδρυμάτων, εκτός από τη συναίνεση φυσικών και θετών γονέων είναι απαραίτητη και η σύνταξη έκθεσης αξιολόγησης από κοινωνικούς λειτουργούς, οι οποίοι θα διασφαλίσουν ότι η υιοθεσία είναι προς όφελος του παιδιού καθώς και η συλλογή των απαραίτητων δικαιολογητικών (ποινικό μητρώο, ιατρικές εξετάσεις, πιστοποιητικό γάμου, στοιχεία εισοδήματος κλπ).
Ο φάκελος με την αξιολόγηση και τα δικαιολογητικά, ετοιμάζεται έπειτα από αίτηση των θετών γονέων αφού περάσουν 3 μήνες από τη γέννηση του παιδιού και η κατάθεσή του πραγματοποιείται το πολύ μέσα σε ένα εξάμηνο.
Ακολουθεί το δικαστήριο, όπου παρουσιάζονται βιολογικοί και θετοί γονείς (σε διαφορετικές μέρες). Το δικαστήριο λαμβάνοντας υπόψη τις συναινέσεις βιολογικών και θετών γονέων, καθώς και την έκθεση της κοινωνικής έρευνας, εκδίδει σχετικά σύντομα την οριστική απόφαση.
Η μυστικότητα στις ιδιωτικές υιοθεσίες
Στην πλειοψηφία των ιδιωτικών υιοθεσιών οι μεσολαβητές φροντίζουν οι βιολογικοί γονείς να μη γνωρίζουν τα στοιχεία των θετών γονέων, για να αποκλειστεί το ενδεχόμενο προσπάθειας εκβιασμού ή άλλης αθέμιτης ενέργειας.
Για να εξασφαλιστεί αυτή η μυστικότητα, ακόμα και στο δικαστήριο οι θετοί και οι βιολογικοί γονείς παρουσιάζονται σε διαφορετικές ημερομηνίες.