.
ΥΠΕΡΠΑΡΑΓΩΓΗ
Α. Σε γενικές γραμμές όταν κανείς θηλάζει ανάλογα με τις ανάγκες του μωρού, η παραγωγή του γάλακτος προσαρμόζεται σε αυτές. Υπάρχουν όμως και περιπτώσεις όπου η μητέρα παράγει πολύ περισσότερο γάλα από αυτό που χρειάζεται ή το γάλα ρέει τόσο γρήγορα, που το παιδί δεν προλαβαίνει να καταπιεί. Και στις δύο περιπτώσεις, συνήθως συμβαίνουν και τα δύο ταυτόχρονα, το μωρό είναι νευρικό και μπορεί να κλαίει κατά τη διάρκεια του θηλασμού. Πολλές φορές σταματάει απότομα και αφήνει το στήθος, ή τεντώνεται προς τα πίσω. Συχνά όταν το μωρό αφήνει το στήθος, το γάλα «πετάγεται» στην κυριολεξία. Για τη μητέρα είναι συνήθως δυσάρεστο να αισθάνεται διαρκώς γεμάτο το στήθος, ή το γάλα να ρέει ασταμάτητα και μετά το θηλασμό. Πολλά παιδιά των οποίων οι μητέρες έχουν πολύ γάλα παίρνουν πολύ γρήγορα βάρος και αναπτύσσονται καλά. Είναι όμως και το αντίθετο δυνατόν, δηλαδή να μην τα καταφέρνουν να πίνουν καλά στο στήθος και να μην παίρνουν καλά βάρος.
Σε τέτοιες περιπτώσεις δημιουργείται από τις αντιδράσεις του παιδιού, η εντύπωση ότι ίσως η μητέρα να μην έχει αρκετό γάλα!
Μέτρα αντιμετώπισης:
Σε κάθε γεύμα δίνετε μόνο το ένα στήθος. Η πολύ γρήγορη εναλλαγή από το ένα στήθος στο άλλο, διεγείρει την παραγωγή ακόμα περισσότερου γάλακτος και μπορεί να είναι η αιτία όλου του προβλήματος.
Σε περίπτωση που το μωρό θέλει μέσα στις επόμενες δύο με τρεις ώρες να ξαναπιεί, προσφέρετε το ίδιο στήθος. Στην περίπτωση που το άλλο στήθος είναι πολύ γεμάτο, αφαιρέστε λίγο γάλα με το μασάζ, που περιγράφεται παρακάτω (τεχνική Marmet).
Διαλέξτε μια κατάλληλη στάση θηλασμού, ώστε το μωρό να μην πνίγεται από την υπερβολικά γρήγορη ροή του γάλακτος. Ξαπλώστε ανάσκελα και βάλτε το μωρό σας στο στήθος, έτσι ώστε η κοιλιά του να έρχεται σε επαφή με την κοιλιά σας. Κατά αυτό τον τρόπο θηλάζετε ενάντια στη βαρύτητα και το γάλα ρέει πιο αργά. Ξαπλώστε στο πλάι και βάλτε το μωρό σας στο στήθος, έτσι ώστε τα ποδαράκια του να δείχνουν προς το πρόσωπό σας.
Στην αρχή του θηλασμού, όταν ξεκινά το γάλα να ρέει, βγάλτε λίγο γάλα με το χέρι, μέχρι να μην «πετάγεται» τόσο δυνατά προς τα έξω.
Αφήνετε το μωρό σας στα ενδιάμεσα του γεύματος να ρευτεί.
Μετά το θηλασμό χρησιμοποιείστε μια παγοκύστη τυλιγμένη σε μια πετσέτα για να κρυώσετε το στήθος. Κατά αυτόν τον τρόπο, παράγεται μετά το θηλασμό λιγότερο γάλα.
Μην ξεχνάτε ότι: Ακόμα και όταν έχετε πολύ γάλα, το μωρό σας πίνει πάρα πολύ στο στήθος και παίρνει πολύ γρήγορα βάρος, με το θηλασμό δεν υπάρχει ο κίνδυνος να το «παραταΐσετε», γιατί το μωρό καθορίζει μόνο του πόσο θα πιει και πότε θα σταματήσει. Αντίθετα με το μπουκάλι όπου κάτι τέτοιο είναι δυνατόν
Β. Υπάρχει κάτι που λέγεται «υπερπαραγωγή γάλακτος» και που μπορεί να είναι ταυτόχρονα κατάρα κι ευλογία. Εάν είστε μια απ’ αυτές τις μητέρες που έχουν υπερπαραγωγή γάλακτος, σίγουρα μπορείτε να γεμίσετε έναν καταψύκτη με μητρικό γάλα εάν αντλείτε το γάλα σας με θήλαστρο, όμως εάν δεν αδειάζετε το στήθος σας συχνά και αρκετά, οι πιθανότητες να έχετε συχνά φραγμένους πόρους και μαστίτιδες είναι πολύ μεγάλες.
Δεν είμαστε σίγουροι για ποιο λόγο συμβαίνει αυτό, αν και υπάρχουν διάφορες θεωρίες. Η ικανότητα παραγωγής γάλακτος διαφέρει. Απ’ τη μια πλευρά έχουμε τις μητέρες που δεν έχουν αρκετό γάλα. Συνήθως μπορούμε να το διορθώσουμε αυτό, ή τουλάχιστον να προσπαθήσουμε. Απ’ την άλλη πλευρά, υπάρχουν και οι μητέρες που το στήθος τους μοιάζει να μην αδειάζει ποτέ, που τρέχει το γάλα συνεχώς και λερώνουν τα πάντα, που αντλούν απίστευτες ποσότητες γάλακτος ακόμα και αμέσως μετά το θηλασμό του μωρού τους. Κάποιοι λένε ότι αυτές οι γυναίκες είναι ευλογημένες. Εγώ στοιχηματίζω ότι μια γυναίκα που μπορεί να αντλήσει 100-200ml γάλακτος αμέσως μετά το θηλασμό του μωρού της δεν αισθάνεται καθόλου άνετα και σίγουρα δεν αισθάνεται ευλογημένη.
.
Οι μητέρες που έχουν υπερπαραγωγή γάλακτος μπορεί να υποφέρουν από φραγμένους πόρους, επαναλαμβανόμενες μαστίτιδες και αποστήματα. Θα πρέπει να μειώσουμε την παραγωγή, ίσως να δώσουμε αντιβιοτικά για τη μαστίτιδα και αντιφλεγμονώδη για τις άλλες ενοχλήσεις.
Τα μωρά αυτών των μητέρων συχνά πνίγονται από το γάλα και στην προσπάθεια τους να ελέγξουν τη ροή, αφήνουν και ξαναπιάνουν τη θηλή συνεχώς. Αυτή η συμπεριφορά μπορεί να παρατηρείται μέχρι το τέλος του γεύματος, αφού το αντανακλαστικό έκκρισης γάλακτος συμβαίνει αρκετές φορές κατά τη διάρκεια του θηλασμού. Έχω δει μωρά που χρησιμοποιούν τα χέρια τους για να διώξουν το στήθος. Μερικές φορές δαγκώνουν για να ελέγξουν τη ροή και πολύ συχνά ενώ πιάνουν τη θηλή και φαίνονται να θηλάζουν καλά, αρχίζουν να κλαίνε μετά από λίγο. Συχνά μοιάζουν μπουκωμένα γιατί υπάρχει πάντα ένας σβόλος γάλατος στο πίσω μέρος της μύτης τους.
Τα μωρά αυτά θηλάζουν συχνά, βάζουν πολύ γρήγορα βάρος, έχουν κολικούς και εκρηκτικές, υγρές κενώσεις. Στις μητέρες αυτών των μωρών λένε να απογαλακτίσουν λόγω αλλεργίας του μωρού στο γάλα. Αυτή η κατάσταση μπορεί να διορθωθεί χωρίς απογαλακτισμό. Εκτός αυτού, αλλεργία στο μητρικό γάλα δεν υπάρχει.
Η υπερπαραγωγή γάλακτος δεν πρέπει να μπερδεύεται με το πέτρωμα, το οποίο οφείλεται είτε σε λάθος πιάσιμο της θηλής ή σε αραιούς θηλασμούς. Συνήθως το μωρό κερδίζει βάρος πολύ γρήγορα όταν το στήθος της μαμάς είναι γεμάτο εξαιτίας υπερπαραγωγής.
Πριν προσπαθήσετε να λύσετε το πρόβλημα με άλλους τρόπους, δοκιμάστε να θηλάσετε το μωρό σε πιο όρθια στάση, ώστε να μην πνίγεται από την απότομη ροή του γάλακτος στο στόμα του. Μια άλλη στάση που βοηθάει επίσης είναι να βάλετε το μωρό στη στάση που θηλάζει συνήθως και μετά να γείρετε προς τα πίσω, σχεδόν να ξαπλώσετε ανάσκελα, ώστε να αναιρέσετε τη δύναμη της βαρύτητας. Χρειάζεται λίγη εξάσκηση, αλλά στ’ αλήθεια βοηθάει στο να παίρνει το μωρό λιγότερο αέρα κι έτσι μειώνονται πολύ οι αναγωγές και τα αέρια του μωρού. Κάτι ακόμα που μπορείτε να κάνετε, είναι να βάλετε τα πόδια σας ψηλά. Μια από τις θεωρίες μου έχει να κάνει με την πίεση του αίματος και θηλάζοντας με τα πόδια ψηλά ή ξαπλωμένη στο πλευρό σας αυξάνετε η πίεση του αίματος και μπορεί να μειωθεί η ροή.
Μπορούμε να διορθώσουμε την υπερπαραγωγή εάν θέλουμε, με λίγη «μηχανική». Παράγουμε μόνο τόσο γάλα όσο χρειάζεται το μωρό – «ζήτηση και προσφορά» παρά «προσφορά και ζήτηση». Θηλάστε μερικές φορές από το ένα στήθος κι αφήστε το άλλο περισσότερο γεμάτο. Σιγουρευτείτε όμως ότι το άλλο στήθος δεν θα γεμίσει τόσο ώστε να κοντεύει να εκραγεί, γιατί αυτό ακριβώς προκαλεί τους φραγμένους πόρους και τη μαστίτιδα. Αντλείστε γάλα τόσο ώστε να αισθανθείτε ανακουφισμένη, αλλά μην το αδειάζετε τελείως γιατί τότε θα παράγετε περισσότερο γάλα.
Όταν χρησιμοποιείτε μόνο το ένα στήθος, εξισορροπείται το αρχικό γάλα με το υστερόγαλα. Το αρχικό γάλα είναι πλούσιο σε λακτόζη αλλά όχι σε λίπος και άρα έχει λίγες θερμίδες. Η λακτόζη είναι πολύ σημαντική. Βοηθάει στην απορρόφηση του σιδήρου και του ασβεστίου και συμβάλει στην αύξηση των καλών βακτηρίων στο έντερο. Και το πιο σημαντικό της πλεονέκτημα είναι ότι παίζει πολύ σημαντικό ρόλο στην ανάπτυξη του εγκεφάλου.
.
Το υστερόγαλα, που έρχεται προς το τέλος του θηλασμού, είναι πιο πλούσιο σε θερμίδες γιατί έχει περισσότερο λίπος. Το ποσό του λίπους αυξάνεται σταδιακά κατά τη διάρκεια του κάθε γεύματος και απελευθερώνει την ορμόνη χολεκυστοκινίνη η οποία δίνει στο εγκέφαλο το σημάδι του κορεσμού. Εάν το μωρό δεν παίρνει αυτό το λίπος, δεν έχει την αίσθηση του κορεσμού και τρώει συνέχεια. Εάν κάνετε αρκετούς θηλασμούς από το ίδιο στήθος, τότε το μωρό παίρνει περισσότερο υστερόγαλα και περισσότερο λίπος. Θα ξέρετε πότε το μωρό σας πήρε το υστερόγαλα γιατί θα αφήνει το στήθος δείχνοντας πολύ ικανοποιημένο.
Εάν η μαμά έχει πολύ γάλα, το μωρό θα πίνει πολύ γάλα και πολύ λακτόζη. Η λακτόζη είναι ένα σάκχαρο. Εάν εσείς φάτε πολύ ζάχαρη το στομάχι σας θα αδειάσει πιο γρήγορα. Το λίπος αντιθέτως, κάνει το στομάχι να αδειάζει πιο αργά. Η μεγάλη ποσότητα της λακτόζης που φεύγει από το στομάχι και κατευθύνεται προς το έντερο δεν μπορεί να απορροφηθεί όλη και ίσως να μην υπάρχουν αρκετά ένζυμα για να τη διασπάσουν. Αυτό πολύ συχνά μεταφράζεται λανθασμένα σαν «δυσανεξία στη λακτόζη», κάτι που είναι πραγματικά πολύ, πολύ σπάνιο στη βρεφική ηλικία. Τα μωρά έχουν πολλά αέρια, εκρηκτικές κενώσεις και μεγάλη ανησυχία. Πολλές μαμάδες πιστεύουν ότι φταίει κάτι στη διατροφή τους. Το πιο πιθανό είναι ότι τα μωρά δεν ξέρουν ότι έχουν χορτάσει. Κερδίζουν βάρος πολύ γρήγορα και είναι συνέχεια στο στήθος. Απλώς πρέπει να κάνουμε τα μωρά να καταλάβουν πότε χορταίνουν.
Δεν είμαι οπαδός της ψευτοθηλής, αλλά σ’ αυτή την περίπτωση μπορεί να βοηθήσει, εάν δεν βοηθήσει τίποτα άλλο. Χρησιμεύει σαν «κυματοθραύστης» και μπορεί να κάνει το θηλασμό πιο ευχάριστο.
Εάν αυτή η κατάσταση συνεχιστεί χωρίς να καταλάβουμε ότι το μωρό δυσκολεύεται από το πολύ γάλα και την απότομη ροή, τότε αυτό μπορεί να αρχίσει να αρνείται το στήθος. Εάν πνιγόσασταν εσείς κάθε φορά που τρώγατε κάτι (ακόμα κι αν ήταν κάτι αγαπημένο σας), δεν θα το αποφεύγατε; Ή μπορεί τα μωρά να «παίζουν» στο στήθος, να το πιάνουν, να το αφήνουν, να το τραβάνε… μπορεί να πιστέψετε ότι στο μωρό δεν αρέσει το γάλα σας, ή ότι φάγατε κάτι που δεν έπρεπε, ή ότι δεν έχετε αρκετό γάλα, ενώ το μωρό σας στην πραγματικότητα αναπτύσσει αμυντικές τεχνικές για να προστατεύσει τον εαυτό του από τον πνιγμό. Μπορεί ακόμα και να δαγκώνει τη θηλή για να μειώσει την ροή του γάλακτος κι αυτό να προκαλέσει μεγάλο πόνο στις θηλές.
Φυσικά δεν χρειάζεται πάντα να κάνουμε κάτι για να διορθώσουμε αυτή την κατάσταση, γιατί δεν είναι πρόβλημα για όλα τα μωρά. Μπορούμε όμως να κρατήσουμε το παραπανίσιο γάλα για μεταγενέστερη χρήση, ή να το δωρίσουμε.
.
Γ. Σε ορισμένες περιπτώσεις η παραγωγή γάλακτος στο στήθος της μητέρας υπερβαίνει τη ζήτηση που προκαλεί το βρέφος, σε τέτοιο βαθμό μάλιστα, ώστε να δημιουργούνται σημαντικά προβλήματα:
Τόσο στη μητέρα:
Ανάγκη για συνεχή χρήση επιθεμάτων στήθους.
Διογκωμένο και σκληρό στήθος με την παρέλευση λίγων ωρών από τον τελευταίο θηλασμό.
Συχνές & επαναλαμβανόμενες μαστίτιδες
Πόνος και δυσφορία στο στήθος
Όσο και στο βρέφος:
Δυσκολία στο θηλασμό καθώς οι μεγάλες ποσότητες γάλακτος πνίγουν το βρέφος. Αυτό γίνεται νευρικό, σταματάει συχνά το θηλασμό και αφού αφήσει το στήθος αρχίζει να κλαίει
Έντονοι κολικοί κατά τους πρώτους μήνες
Σημάδια υπερφόρτωσης λακτόζης (ανησυχία, πράσινα αφρώδη κόπρανα).
Η κατάσταση αυτή είναι συχνότερη σε μητέρες που:
• Χρησιμοποιούν υπερβολικά ή χωρίς ένδειξη θήλαστρο
• Χρησιμοποιούν υπερβολικά ή χωρίς ένδειξη γαλακταγωγά φάρμακα
• Μη πρωτότοκες που έχουν θηλάσει με επιτυχία προηγούμενα παιδιά
Η κατάσταση αυτή της μητέρας, που μπορεί να διαρκέσει από λίγες μόνον ημέρες έως πολλές εβδομάδες, λύνεται συνήθως με μη φαρμακολογικά μέτρα όπως:
Βελτίωση της τεχνικής του θηλασμού ώστε να «αδειάζει» καλύτερα το στήθος.
Απεριόριστη πρόσβαση (όσο αφορά συχνότητα και διάρκεια) του βρέφους στο στήθος
Άντληση μικρής ποσότητας γάλακτος πριν το θηλασμό καλύτερα με το χέρι, παρά με αντλία.
Θηλασμός μόνον από το ένα στήθος κάθε φορά.
Χρήση του ίδιου στήθους για 3 με 6 ώρες (εάν αυτό είναι εφικτό, και πάντα με καθοδήγηση πιστοποιημένου συμβούλου γαλουχίας IBCLC).
Αξιοποίηση της βαρύτητας π.χ. ξαπλώνοντας ανάσκελα και τοποθετώντας το βρέφος στο στήθος της μητέρας, έτσι ώστε η κοιλιά του να έρχεται σε επαφή με την κοιλιά της.
Συχνή διακοπή του θηλασμού προκειμένου να ρευτεί το βρέφος
Ψύξη του στήθους μετά το θηλασμό (π.χ. με τη βοήθεια τυλιγμένης παγοκύστης).
Παραδοσιακά και σε επίμονες περιπτώσεις έχει χρησιμοποιηθεί η λεκιθίνη με καλά αποτελέσματα σε κάποιες μητέρες.
Σε εξαιρετικά ελάχιστες περιπτώσεις όπου έχουμε μεγάλη διαφοροποίηση μεταξύ παραγωγής και ζήτησης με αποτέλεσμα να δημιουργούνται σοβαρά προβλήματα (π.χ. συνεχείς μαστίτιδες) που θέτουν σε κίνδυνο την ίδια τη γαλουχία, χορηγούνται φάρμακα με ανασταλτική δράση επί της γαλουχίας και οδηγούν σε μείωση της παραγόμενης ποσότητας.
ΠΡΟΣΟΧΗ: η υπεργαλακτία είναι διαφορετικό φαινόμενο από τη διόγκωση του στήθους που παρατηρείται μεταξύ της 2ης και 5ης ημέρας μετά τον τοκετό, η οποία οφείλεται κυρίως στην αυξημένη αιματική ροή και στο επακόλουθο οίδημα.
Πηγή:
Α. thilasmos.gr
Β. http://www.drjen4kids.com/breastfeeding/oversupply.htm
Γ. Μπιρλιράκης Βασίλης, 2012. Θηλασμός και χρήση φαρμάκων: Kλινικός οδηγός για φαρμακοποιούς. http://www.f-thilasmos.gr/images/PDF/FFMT_Clinical_Guide_v03052013p.pdf