- Ένα παιδί που θυμώνει εύκολα, αντιδρά, αρνείται να συνεργαστεί ή δυσκολεύεται να ακολουθήσει κανόνες μπορεί γρήγορα να χαρακτηριστεί «δύσκολο».
Πίσω όμως από μια δύσκολη συμπεριφορά μπορεί να υπάρχει κούραση, άγχος, δυσκολία κατανόησης,
ανάγκη για περισσότερη υποστήριξη ή μια ανάγκη που το παιδί δεν ξέρει ακόμη πώς να εκφράσει.
Η συμπεριφορά είναι συχνά ένας τρόπος επικοινωνίας.
Το ζητούμενο δεν είναι μόνο να σταματήσει η συμπεριφορά, αλλά να καταλάβουμε τι προσπαθεί να μας πει το παιδί μέσα από αυτήν.
🌿 Πριν Πούμε «Είναι Δύσκολο Παιδί»
Όταν ένα παιδί αντιδρά συχνά, είναι φυσικό ο γονιός να αισθάνεται κουρασμένος και να αναρωτιέται γιατί δεν συνεργάζεται.
Μπορεί να αρνείται να ντυθεί, να μη θέλει να κάνει τα μαθήματά του, να θυμώνει όταν του ζητάμε να σταματήσει το παιχνίδι
ή να δυσκολεύεται να ακολουθήσει μια απλή οδηγία.
Εκείνη τη στιγμή είναι εύκολο να σκεφτούμε:
«Γιατί το κάνει αυτό συνέχεια;»
Μια άλλη ερώτηση όμως μπορεί να μας βοηθήσει περισσότερο:
«Τι δυσκολεύεται να κάνει αυτή τη στιγμή;»
Η αλλαγή αυτή στη σκέψη δεν σημαίνει ότι δικαιολογούμε κάθε συμπεριφορά.
Σημαίνει ότι προσπαθούμε να καταλάβουμε την αιτία, ώστε να μπορούμε να βάλουμε σαφή όρια και ταυτόχρονα να προσφέρουμε
την κατάλληλη υποστήριξη.
🔎 Η Συμπεριφορά Δεν Είναι Πάντα Αυτό Που Φαίνεται
Το ίδιο αποτέλεσμα μπορεί να έχει διαφορετική αιτία.
Ένα παιδί που αρνείται να κάνει τα μαθήματά του μπορεί να είναι κουρασμένο.
Μπορεί όμως και να δυσκολεύεται να καταλάβει την εργασία και να αποφεύγει μια κατάσταση στην οποία νιώθει ότι δεν τα καταφέρνει.
Ένα παιδί που φωνάζει όταν του ζητούν να φύγει από την παιδική χαρά μπορεί να δυσκολεύεται με τη μετάβαση από μια ευχάριστη δραστηριότητα σε μια άλλη.
Ένα παιδί που δεν ακολουθεί οδηγίες μπορεί να μην έχει καταλάβει τι ακριβώς πρέπει να κάνει.
Γι' αυτό πριν από την ετικέτα «ανυπάκουο» αξίζει να εξετάσουμε τι προηγήθηκε.
🧠 Τι Μπορεί Να Κρύβεται Πίσω Από Μια Δύσκολη Συμπεριφορά;
Δεν υπάρχει μία μόνο εξήγηση.
Μερικές συχνές αιτίες μπορεί να είναι:
✓ Κούραση ή έλλειψη ύπνου
✓ Πείνα ή σωματική δυσφορία
✓ Υπερβολικά πολλά ερεθίσματα
✓ Άγχος ή φόβος
✓ Δυσκολία στην κατανόηση μιας οδηγίας
✓ Δυσκολία σε μια σχολική δραστηριότητα
✓ Ανάγκη για περισσότερη αυτονομία
✓ Δυσκολία στη μετάβαση από μία δραστηριότητα σε άλλη
✓ Απογοήτευση επειδή κάτι δεν μπορεί ακόμη να το κάνει
✓ Ανάγκη για προσοχή ή σύνδεση με τον γονιό
Μια συμπεριφορά μπορεί επίσης να έχει περισσότερες από μία αιτίες ταυτόχρονα.
📚 Όταν Η Μαθησιακή Δυσκολία Μοιάζει Με «Ανυπακοή»
Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό όταν ένα παιδί δυσκολεύεται στο σχολείο.
Ένα παιδί μπορεί να αρνείται να διαβάσει όχι επειδή «δεν θέλει», αλλά επειδή η ανάγνωση απαιτεί από εκείνο πολύ μεγαλύτερη προσπάθεια.
Μπορεί να αποφεύγει τη γραφή επειδή κουράζεται γρήγορα.
Μπορεί να θυμώνει όταν έρχεται η ώρα των μαθηματικών επειδή δεν κατανοεί εύκολα τις πράξεις.
Μπορεί να καθυστερεί να ξεκινήσει μια εργασία επειδή δεν ξέρει από πού να αρχίσει.
Αν ο ενήλικας βλέπει μόνο τη συμπεριφορά, μπορεί να πει:
«Δεν προσπαθεί.»
Αν όμως κοιτάξει λίγο πιο προσεκτικά, μπορεί να ανακαλύψει:
«Αυτή η εργασία το δυσκολεύει περισσότερο από όσο νόμιζα.»
Η διαφορά είναι σημαντική.
Το παιδί μπορεί να χρειάζεται διαφορετικό τρόπο διδασκαλίας, μικρότερα βήματα ή περισσότερη υποστήριξη,
όχι απλώς περισσότερη πίεση.
😟 Το Άγχος Μπορεί Να Εμφανίζεται Ως Θυμός
Τα παιδιά δεν έχουν πάντα τις λέξεις για να πουν:
«Ανησυχώ.»
«Φοβάμαι ότι θα κάνω λάθος.»
«Δεν ξέρω πώς να το κάνω.»
«Νιώθω ότι όλοι τα καταφέρνουν καλύτερα από εμένα.»
Μερικές φορές αυτά τα συναισθήματα εμφανίζονται ως θυμός, κλάμα, άρνηση ή έντονη αντίδραση.
Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε θυμός κρύβει άγχος.
Αξίζει όμως να παρατηρούμε πότε εμφανίζεται η συμπεριφορά.
Αν ένα παιδί θυμώνει σχεδόν πάντα πριν από το διάβασμα, πριν από ένα διαγώνισμα ή όταν πρέπει να μιλήσει μπροστά στην τάξη,
το μοτίβο αυτό μπορεί να μας δώσει σημαντικές πληροφορίες.
🗣️ Μήπως Δεν Κατάλαβε Τι Του Ζητήσαμε;
Οι ενήλικες συχνά δίνουν οδηγίες θεωρώντας ότι είναι αυτονόητες.
«Πήγαινε να ετοιμαστείς.»
«Μάζεψε τα πράγματά σου.»
«Κάνε τα μαθήματά σου.»
Για ένα παιδί, ιδιαίτερα όταν είναι κουρασμένο ή έχει δυσκολία στην οργάνωση, αυτές οι οδηγίες μπορεί να είναι υπερβολικά γενικές.
Μπορούμε να τις κάνουμε πιο συγκεκριμένες:
«Πρώτα βάλε τα βιβλία της τσάντας πάνω στο τραπέζι.»
Στη συνέχεια:
«Τώρα βάλε μέσα το τετράδιο της Γλώσσας.»
Η σαφήνεια δεν σημαίνει ότι κάνουμε τα πάντα για το παιδί.
Σημαίνει ότι του δείχνουμε πώς να οργανώσει ένα μεγάλο έργο σε μικρότερα βήματα.
🧩 Όταν Το Παιδί Θέλει Να Έχει Έλεγχο
Καθώς μεγαλώνει, το παιδί θέλει όλο και περισσότερο να αισθάνεται ότι έχει λόγο σε όσα συμβαίνουν στη ζωή του.
Όταν ο ενήλικας δίνει συνεχώς εντολές, μπορεί να δημιουργηθεί ένας κύκλος αντιπαράθεσης.
Αντί για:
«Φόρα τώρα αυτό το ρούχο.»
μπορούμε, όπου είναι εφικτό, να δώσουμε δύο επιλογές:
«Θέλεις το μπλε ή το πράσινο μπλουζάκι;»
Το όριο παραμένει.
Το παιδί όμως αποκτά μια μικρή αίσθηση επιλογής.
Αυτό μπορεί να κάνει αρκετές καθημερινές καταστάσεις πιο εύκολες.
❤️ Όρια Χωρίς Ταμπέλες
Η κατανόηση της συμπεριφοράς δεν σημαίνει ότι δεν υπάρχουν όρια.
Ένα παιδί μπορεί να είναι θυμωμένο, αλλά δεν επιτρέπεται να χτυπά.
Μπορεί να είναι απογοητευμένο, αλλά δεν επιτρέπεται να προσβάλλει τους άλλους.
Μπορεί να μη θέλει να σταματήσει το παιχνίδι, αλλά η ώρα του ύπνου εξακολουθεί να υπάρχει.
Μπορούμε να πούμε:
«Καταλαβαίνω ότι θύμωσες. Δεν θα σε αφήσω να χτυπήσεις.»
Έτσι αναγνωρίζουμε το συναίσθημα χωρίς να αποδεχόμαστε μια επικίνδυνη ή επιθετική συμπεριφορά.
Τα όρια χρειάζεται να είναι σταθερά, απλά και προβλέψιμα.
🔄 Κοιτάξτε Τι Συμβαίνει Πριν Και Μετά
Μια πολύ χρήσιμη ερώτηση είναι:
«Τι έγινε ακριβώς πριν από τη δύσκολη συμπεριφορά;»
Για παράδειγμα:
Τι προηγήθηκε | Τι μπορεί να παρατηρήσουμε |
|---|---|
Ώρα για διάβασμα | Άρνηση, καθυστέρηση, θυμός |
Διακοπή παιχνιδιού | Κλάμα ή έντονη αντίδραση |
Πολύς κόσμος και θόρυβος | Εκνευρισμός ή απομάκρυνση |
Δύσκολη εργασία | Αποφυγή ή «δεν θέλω» |
Αλλαγή προγράμματος | Αναστάτωση ή άρνηση |
Στη συνέχεια μπορούμε να παρατηρήσουμε και τι ακολουθεί.
Μήπως το παιδί αποφεύγει την εργασία;
Μήπως παίρνει περισσότερη προσοχή;
Μήπως ο ενήλικας τελικά κάνει την εργασία για εκείνο;
Μήπως απλώς χρειάζεται λίγο χρόνο για να ηρεμήσει;
Δεν ψάχνουμε κάποιον «ένοχο».
Προσπαθούμε να καταλάβουμε το μοτίβο της συμπεριφοράς.
🎯 Τρεις Ερωτήσεις Πριν Αντιδράσουμε
Όταν το παιδί κάνει κάτι που μας δυσκολεύει, μπορούμε να κάνουμε μέσα μας τρεις μικρές ερωτήσεις:
1. Τι συνέβη πριν;
Υπήρξε αλλαγή, κούραση, δύσκολη εργασία ή κάποια απαίτηση;
2. Τι μπορεί να προσπαθεί να επικοινωνήσει;
Χρειάζεται βοήθεια, χρόνο, ξεκούραση, επιλογή ή όριο;
3. Τι μπορώ να αλλάξω χωρίς να καταργήσω το όριο;
Μπορώ να δώσω πιο σαφή οδηγία, να μειώσω τα βήματα ή να προσφέρω δύο επιλογές;
Αυτές οι ερωτήσεις δεν λύνουν κάθε δύσκολη κατάσταση.
Μπορούν όμως να μας βοηθήσουν να αντιδράσουμε λιγότερο παρορμητικά και περισσότερο στοχευμένα.
👩🏫 Τι Μπορεί Να Παρατηρήσει Ο Εκπαιδευτικός;
Η συμπεριφορά του παιδιού στο σχολείο μπορεί να δώσει σημαντικές πληροφορίες.
Αξίζει να παρατηρηθεί αν:
✓ η δυσκολία εμφανίζεται σε συγκεκριμένα μαθήματα,
✓ το παιδί δυσκολεύεται περισσότερο όταν πρέπει να διαβάσει ή να γράψει,
✓ αποφεύγει εργασίες που θεωρεί δύσκολες,
✓ χρειάζεται περισσότερες επαναλήψεις των οδηγιών,
✓ συμμετέχει περισσότερο όταν εργάζεται σε μικρή ομάδα,
✓ η συμπεριφορά αλλάζει όταν η εργασία γίνεται πιο διαχειρίσιμη,
✓ γνωρίζει την απάντηση αλλά αποφεύγει να μιλήσει,
✓ χρειάζεται περισσότερο χρόνο από τους συμμαθητές του.
Η συνεργασία γονιού και εκπαιδευτικού μπορεί να βοηθήσει να φανεί αν πρόκειται για μια γενικότερη συμπεριφορά
ή για δυσκολία που εμφανίζεται σε συγκεκριμένες συνθήκες.
🏠 Τι Μπορούν Να Κάνουν Οι Γονείς;
Μερικές απλές αλλαγές μπορούν να κάνουν την καθημερινότητα πιο διαχειρίσιμη.
✓ Κρατήστε σταθερές βασικές ρουτίνες, ιδιαίτερα στον ύπνο, στα γεύματα και στη μελέτη.
✓ Δώστε μία οδηγία τη φορά όταν το παιδί δυσκολεύεται να οργανωθεί.
✓ Προετοιμάστε το για τις αλλαγές, όταν αυτό είναι δυνατό.
✓ Δώστε περιορισμένες επιλογές, αντί να ανοίγετε μια μεγάλη διαπραγμάτευση.
✓ Χρησιμοποιήστε ήρεμη και σταθερή φωνή, ιδιαίτερα όταν το παιδί είναι ήδη αναστατωμένο.
✓ Αναγνωρίστε το συναίσθημα, χωρίς να αποδέχεστε επιθετική συμπεριφορά.
✓ Ενισχύστε συγκεκριμένα τη συνεργασία, για παράδειγμα: «Μου άρεσε που ξεκίνησες μόλις σου έδειξα το πρώτο βήμα».
✓ Αφήστε χρόνο για αποφόρτιση μετά από μια απαιτητική σχολική ημέρα.
✓ Παρατηρήστε τα μοτίβα, αντί να κρίνετε από ένα μεμονωμένο περιστατικό.
👶 Ηλικιακή Προσαρμογή Της Υποστήριξης
Προσχολική ηλικία
Τα μικρότερα παιδιά χρειάζονται συχνά απλές οδηγίες, σταθερές ρουτίνες και αρκετές ευκαιρίες για παιχνίδι.
Βοηθά να προετοιμάζονται για τις αλλαγές και να έχουν μικρές, ξεκάθαρες επιλογές.
Α΄–Β΄ Δημοτικού
Μπορούμε να χρησιμοποιούμε σύντομες οδηγίες, οπτικά βοηθήματα και μικρά βήματα.
Η επιτυχία σε μια μικρή εργασία μπορεί να βοηθήσει το παιδί να συνεχίσει.
Γ΄–Δ΄ Δημοτικού
Το παιδί μπορεί σταδιακά να μάθει να αναγνωρίζει τι το δυσκολεύει και να ζητά βοήθεια.
Μπορούμε να το βοηθήσουμε να σπάει μια μεγάλη εργασία σε μικρότερα μέρη.
Ε΄–ΣΤ΄ Δημοτικού
Ενισχύουμε περισσότερο την αυτονομία.
Το παιδί μπορεί να συμμετέχει στον προγραμματισμό της μελέτης και να αναγνωρίζει ποιες στρατηγικές το βοηθούν.
Γυμνάσιο
Οι απαιτήσεις αυξάνονται και η ανάγκη για αυτονομία γίνεται μεγαλύτερη.
Η υποστήριξη μπορεί να εστιάσει στην οργάνωση, στη διαχείριση χρόνου, στην αναγνώριση δυσκολιών και στην αναζήτηση βοήθειας όταν χρειάζεται.
💡 Χρήσιμες Ιδέες Για Την Καθημερινότητα
✓ Αντί για «Γιατί το κάνεις αυτό;», ρωτήστε «Τι σε δυσκολεύει τώρα;»
✓ Αντί για πολλές οδηγίες μαζί, δώστε το πρώτο βήμα.
✓ Αντί για γενικό «μπράβο», αναγνωρίστε συγκεκριμένα τι κατάφερε.
✓ Αντί για συνεχείς διαπραγματεύσεις, κρατήστε λίγα και σταθερά όρια.
✓ Αντί για σύγκριση με άλλα παιδιά, παρατηρήστε την προσωπική του πρόοδο.
✓ Αντί να θεωρείτε την άρνηση τεμπελιά, εξετάστε αν η εργασία είναι υπερβολικά δύσκολη.
✓ Αντί να περιμένετε να εξηγήσει μόνο του τι αισθάνεται, βοηθήστε το με απλές λέξεις για τα συναισθήματα.
🔦 Ήξερες Ότι…
🔦 Η δύσκολη συμπεριφορά δεν έχει πάντα την ίδια αιτία και χρειάζεται να εξετάζεται μέσα στο συγκεκριμένο πλαίσιο.
🔦 Η κόπωση, η πείνα, ο υπερβολικός θόρυβος και οι πολλές απαιτήσεις μπορούν να κάνουν ένα παιδί πιο ευερέθιστο.
🔦 Μια μαθησιακή δυσκολία μπορεί σε ορισμένες περιπτώσεις να οδηγήσει σε αποφυγή μιας δραστηριότητας που το παιδί βιώνει ως ιδιαίτερα δύσκολη.
🔦 Η σαφής και σύντομη οδηγία μπορεί να είναι πιο εύκολο να ακολουθηθεί από μια μεγάλη σειρά εντολών.
🔦 Η παρατήρηση του μοτίβου με τον χρόνο είναι πιο χρήσιμη από τον χαρακτηρισμό ενός παιδιού με βάση ένα μεμονωμένο περιστατικό.
⚖️ Μύθοι Και Αλήθειες
❌ Μύθος: «Ένα δύσκολο παιδί είναι απλώς κακομαθημένο.»
✔ Αλήθεια: Η συμπεριφορά μπορεί να επηρεάζεται από πολλούς παράγοντες, όπως η ηλικία, η κόπωση, το άγχος, οι δυσκολίες μάθησης, οι αλλαγές ή οι ανάγκες του παιδιού.
❌ Μύθος: «Αν βάλουμε περισσότερη τιμωρία, θα σταματήσει η δύσκολη συμπεριφορά.»
✔ Αλήθεια: Τα όρια είναι απαραίτητα, αλλά η τιμωρία από μόνη της δεν μας δείχνει τι προκαλεί τη συμπεριφορά ούτε διδάσκει πάντα στο παιδί τι να κάνει διαφορετικά.
❌ Μύθος: «Αν το παιδί αρνείται να διαβάσει, απλώς τεμπελιάζει.»
✔ Αλήθεια: Η άρνηση μπορεί να σχετίζεται με κόπωση, απογοήτευση ή πραγματική δυσκολία στην ανάγνωση ή στην εργασία.
❌ Μύθος: «Αν το παιδί ξέρει τι πρέπει να κάνει, μπορεί πάντα και να το κάνει.»
✔ Αλήθεια: Η γνώση μιας οδηγίας δεν σημαίνει ότι το παιδί μπορεί κάθε στιγμή να οργανώσει, να ξεκινήσει και να ολοκληρώσει την πράξη χωρίς υποστήριξη.
❌ Μύθος: «Πρέπει να υποχωρούμε κάθε φορά που το παιδί αντιδρά.»
✔ Αλήθεια: Η κατανόηση της ανάγκης πίσω από τη συμπεριφορά δεν σημαίνει κατάργηση των ορίων.
❌ Μύθος: «Όλα τα παιδιά που θυμώνουν εύκολα έχουν κάποια διαταραχή.»
✔ Αλήθεια: Ο θυμός και οι έντονες αντιδράσεις μπορεί να εμφανιστούν για πολλούς λόγους.
Όταν όμως είναι επίμονες, πολύ έντονες ή επηρεάζουν σημαντικά την καθημερινότητα, χρειάζεται περισσότερη διερεύνηση.
👉 Συχνές Ερωτήσεις (FAQs)
❓ Πώς μπορώ να καταλάβω αν το παιδί μου είναι απλώς αντιδραστικό ή αν δυσκολεύεται πραγματικά;
Παρατηρήστε πότε εμφανίζεται η συμπεριφορά, τι την προκαλεί και αν επαναλαμβάνεται σε συγκεκριμένες καταστάσεις.
Το μοτίβο είναι πιο χρήσιμο από ένα μεμονωμένο περιστατικό.
❓ Μπορεί μια μαθησιακή δυσκολία να προκαλέσει έντονη άρνηση για διάβασμα;
Μπορεί να συμβάλλει στην αποφυγή, ιδιαίτερα όταν το παιδί βιώνει επανειλημμένα αποτυχία ή μεγάλη προσπάθεια.
Δεν σημαίνει όμως ότι κάθε άρνηση για διάβασμα οφείλεται σε μαθησιακή δυσκολία.
❓ Πρέπει να βάζω όρια ακόμη κι όταν καταλαβαίνω ότι το παιδί δυσκολεύεται;
Ναι.
Η κατανόηση και η υποστήριξη μπορούν να συνυπάρχουν με σαφή και σταθερά όρια.
❓ Τι μπορώ να κάνω όταν το παιδί ξεσπά συχνά;
Προσπαθήστε να αναγνωρίσετε τι προηγείται των ξεσπασμάτων, κρατήστε σταθερές βασικές ρουτίνες και μιλήστε μαζί του όταν έχει ηρεμήσει.
Αν τα ξεσπάσματα είναι πολύ έντονα ή συχνά, αξίζει να ζητηθεί καθοδήγηση από τον κατάλληλο επαγγελματία.
❓ Πότε χρειάζεται να ζητήσω βοήθεια από ειδικό;
Όταν η συμπεριφορά είναι επίμονη, έντονη, εμφανίζεται σε περισσότερα από ένα περιβάλλοντα ή επηρεάζει σημαντικά το σχολείο, την οικογένεια, τις σχέσεις ή την καθημερινή λειτουργία του παιδιού, είναι χρήσιμη μια συζήτηση με παιδίατρο, εκπαιδευτικό ή άλλο αρμόδιο ειδικό.
🌟 Πίσω Από Τη Συμπεριφορά Υπάρχει Ένα Παιδί
Δεν χρειάζεται να βιαζόμαστε να αποφασίσουμε ότι ένα παιδί είναι «δύσκολο».
Μια δύσκολη συμπεριφορά μπορεί να είναι ένα μήνυμα ότι κάτι το κουράζει, το αγχώνει, το μπερδεύει ή ξεπερνά τις δυνατότητές του εκείνη τη στιγμή.
Αυτό δεν σημαίνει ότι αφήνουμε τα πάντα χωρίς όρια.
Σημαίνει ότι προσπαθούμε να συνδυάσουμε κατανόηση και σταθερότητα.
Όταν αναζητούμε τι βρίσκεται πίσω από μια συμπεριφορά, μπορούμε να βοηθήσουμε το παιδί όχι μόνο να συνεργάζεται καλύτερα, αλλά και να μάθει σταδιακά να αναγνωρίζει τις ανάγκες και τα συναισθήματά του και να ζητά βοήθεια με πιο κατάλληλους τρόπους.
Κάθε παιδί χρειάζεται όρια.
Χρειάζεται όμως και έναν ενήλικα που θα προσπαθήσει να καταλάβει τι υπάρχει πίσω από αυτά που κάνει.
✨ Μοιραστείτε Την Εμπειρία Σας!
Υπάρχει κάποια συμπεριφορά του παιδιού σας που στην αρχή σας φαινόταν «δύσκολη», αλλά αργότερα καταλάβατε ότι έκρυβε κάποια άλλη ανάγκη;
Ποια μικρή αλλαγή στην καθημερινότητα σας βοήθησε να μειώσετε τις εντάσεις και να επικοινωνήσετε καλύτερα με το παιδί;
Οι εμπειρίες των γονιών μπορούν να δώσουν χρήσιμες ιδέες και σε άλλες οικογένειες που προσπαθούν να καταλάβουν καλύτερα τη συμπεριφορά του παιδιού τους.
🩺 Ιατρική Ειδοποίηση
Το άρθρο έχει ενημερωτικό και παιδαγωγικό χαρακτήρα και δεν μπορεί να αντικαταστήσει εξατομικευμένη αξιολόγηση.
Μια δύσκολη συμπεριφορά δεν αποτελεί από μόνη της ένδειξη μαθησιακής, αναπτυξιακής ή άλλης δυσκολίας.
Αν οι έντονες αντιδράσεις, η αποφυγή, το άγχος ή οι δυσκολίες συνεργασίας επιμένουν και επηρεάζουν σημαντικά τη σχολική, οικογενειακή ή κοινωνική ζωή του παιδιού, είναι σημαντικό να συζητηθούν με τον παιδίατρο, τον εκπαιδευτικό ή τον κατάλληλο ειδικό, ώστε να διερευνηθούν οι ανάγκες του παιδιού και να δοθεί η κατάλληλη υποστήριξη.
Recommended Comments