🚫 Οι 15 Πιο Συνηθισμένοι Τρόποι Άσκησης Σχολικής Βίας

Είναι σημαντικό οι γονείς και οι εκπαιδευτικοί να αναγνωρίζουν τις διαφορετικές μορφές της, ώστε να μπορούν να παρέμβουν έγκαιρα και να προστατεύσουν τα παιδιά.

Το άρθρο αφορά κυρίως παιδιά ηλικίας 6–12 ετών, δηλαδή μαθητές του Δημοτικού, και παρουσιάζει συμπεριφορές που μπορεί να αποτελούν σχολικό εκφοβισμό ή άλλες μορφές σχολικής βίας.

🧩 Πότε Μιλάμε Για Σχολικό Εκφοβισμό;

Ο σχολικός εκφοβισμός, γνωστός και ως bullying, περιλαμβάνει συνήθως επιθετικές ή προσβλητικές συμπεριφορές που επαναλαμβάνονται και συνδέονται με ανισορροπία δύναμης ανάμεσα στα παιδιά.

Η ανισορροπία αυτή μπορεί να είναι σωματική, κοινωνική ή ψυχολογική. Για παράδειγμα, ένα παιδί μπορεί να δυσκολεύεται να υπερασπιστεί τον εαυτό του απέναντι σε μια ομάδα συμμαθητών που το απειλεί ή το αποκλείει συστηματικά.

Δεν αποτελεί, όμως, κάθε διαφωνία ή μεμονωμένος καβγάς εκφοβισμό. Ακόμη κι ένα μεμονωμένο περιστατικό μπορεί να είναι σοβαρή πράξη βίας και να χρειάζεται άμεση αντιμετώπιση, ακόμη κι αν δεν πληροί όλα τα χαρακτηριστικά του σχολικού εκφοβισμού.

Το σημαντικό δεν είναι να περιμένουμε να επαναληφθεί μια συμπεριφορά για να παρέμβουμε, αλλά να ακούμε το παιδί και να αξιολογούμε τη σοβαρότητα του περιστατικού.

👊 1. Σωματική Βία

Η σωματική βία είναι μία από τις πιο άμεσα αναγνωρίσιμες μορφές σχολικής βίας. Περιλαμβάνει χτυπήματα, κλοτσιές, σπρωξίματα, τρικλοποδιές ή άλλες πράξεις που προκαλούν πόνο ή τραυματισμό.

Μπορεί επίσης να περιλαμβάνει το σκόπιμο πέταγμα αντικειμένων πάνω σε ένα παιδί ή την παρεμπόδιση της κίνησής του με απειλητικό τρόπο.

Τι πρέπει να προσέξουν οι γονείς:

Ανεξήγητοι τραυματισμοί, σκισμένα ρούχα, κατεστραμμένα αντικείμενα ή έντονη απροθυμία του παιδιού να πάει στο σχολείο.

🗣️ 2. Λεκτική Βία Και Προσβολές

Η λεκτική βία περιλαμβάνει υβριστικούς χαρακτηρισμούς, κοροϊδίες, εξευτελιστικά σχόλια και επαναλαμβανόμενες προσβολές.

Ένα παιδί μπορεί να γίνεται στόχος εξαιτίας της εμφάνισής του, της φωνής του, των επιδόσεών του ή του τρόπου με τον οποίο εκφράζεται.

Όταν οι προσβολές επαναλαμβάνονται με σκοπό να πληγώσουν ή να ταπεινώσουν, μπορούν να επηρεάσουν σημαντικά την αυτοεκτίμηση του παιδιού.

Τι χρειάζεται: Να μην υποτιμούμε τις προσβολές ως «αστεία» και να δείχνουμε στο παιδί ότι δικαιούται να αισθάνεται ασφαλές και σεβαστό.

😔 3. Κοινωνικός Αποκλεισμός

Ο κοινωνικός αποκλεισμός συμβαίνει όταν ένα παιδί απομονώνεται σκόπιμα από την ομάδα των συμμαθητών του.

Μπορεί να μην το αφήνουν να συμμετέχει σε παιχνίδια, να το αποκλείουν επανειλημμένα από ομαδικές δραστηριότητες ή να παροτρύνουν άλλα παιδιά να μην του μιλούν.

Αυτή η μορφή βίας είναι συχνά δύσκολο να εντοπιστεί, επειδή δεν αφήνει ορατά σημάδια.

Τι χρειάζεται: Προσεκτική παρατήρηση των σχέσεων του παιδιού και συνεργασία με το σχολείο, ιδιαίτερα όταν η απομόνωση είναι συστηματική.

4. Κοροϊδία Και Εξευτελισμός Μπροστά Σε Άλλους

Η επαναλαμβανόμενη γελοιοποίηση μπορεί να κάνει ένα παιδί να νιώθει ντροπή, φόβο και ανασφάλεια.

Οι συμμαθητές μπορεί να γελούν εις βάρος του, να μιμούνται προσβλητικά τις κινήσεις του ή να το εκθέτουν σκόπιμα μπροστά στην τάξη.

Η κατάσταση γίνεται ακόμη πιο δύσκολη όταν οι υπόλοιποι συμμετέχουν στο γέλιο, ενισχύοντας τη συμπεριφορά εκείνου που επιτίθεται.

Τι χρειάζεται:

Να κατανοήσουν τα παιδιά ότι ένα αστείο παύει να είναι αστείο όταν πληγώνει, ταπεινώνει ή φοβίζει κάποιον.

💬 5. Διάδοση Φημών Και Ψευδών Ισχυρισμών

Η διάδοση φημών αποτελεί μορφή κοινωνικής επιθετικότητας.

Ένα παιδί μπορεί να διαδίδει ψέματα για έναν συμμαθητή του, να παρουσιάζει προσωπικές πληροφορίες με σκοπό να τον εκθέσει ή να προσπαθεί να στρέψει την παρέα εναντίον του.

Οι φήμες μπορούν να διαταράξουν τις φιλίες και να δημιουργήσουν ένα περιβάλλον καχυποψίας και απομόνωσης.

Τι χρειάζεται:

Να αποφεύγουμε την αναπαραγωγή ανεπιβεβαίωτων πληροφοριών και να ενθαρρύνουμε τα παιδιά να ζητούν βοήθεια από έναν έμπιστο ενήλικα.

😠 6. Απειλές Και Εκφοβιστικές Συμπεριφορές

Οι απειλές μπορεί να αφορούν σωματική επίθεση, καταστροφή αντικειμένων ή κοινωνικές συνέπειες, όπως το να μην κάνει κανείς παρέα με το παιδί.

Ορισμένα παιδιά χρησιμοποιούν τον φόβο για να επιβάλουν τη θέλησή τους ή να αναγκάσουν έναν συμμαθητή να υπακούσει.

Το παιδί που δέχεται τις απειλές μπορεί να φοβάται να μιλήσει, επειδή ανησυχεί ότι η κατάσταση θα χειροτερέψει.

Τι χρειάζεται:

Να αντιμετωπίζονται οι απειλές σοβαρά και να ενημερώνονται οι υπεύθυνοι εκπαιδευτικοί και οι γονείς, ανάλογα με την περίπτωση.

🎒 7. Καταστροφή Ή Αφαίρεση Προσωπικών Αντικειμένων

Η σκόπιμη καταστροφή σχολικών ειδών, το σκίσιμο τετραδίων, το σπάσιμο αντικειμένων ή η αφαίρεση προσωπικών αντικειμένων μπορεί να χρησιμοποιούνται ως μέσα εκφοβισμού.

Σε ορισμένες περιπτώσεις, ένα παιδί αναγκάζεται να δώσει χρήματα ή αντικείμενα υπό πίεση ή απειλή.

Δεν πρέπει να θεωρούμε τέτοιες συμπεριφορές απλές παιδικές σκανταλιές, ιδιαίτερα όταν επαναλαμβάνονται ή προκαλούν φόβο.

Τι χρειάζεται:

Να καταγράφονται τα περιστατικά και να διερευνώνται με τη συνεργασία της οικογένειας και του σχολείου.

🧍 8. Εξαναγκασμός Και Επιβολή Θελήματος

Σε αυτή την περίπτωση, ένα παιδί πιέζεται να κάνει κάτι που δεν θέλει, επειδή φοβάται τις συνέπειες της άρνησής του.

Μπορεί να αναγκάζεται να παραχωρεί τη θέση του, να εκτελεί εντολές, να δίνει τα πράγματά του ή να συμμετέχει σε πράξεις που το κάνουν να αισθάνεται άβολα.

Ο εξαναγκασμός δεν είναι πάντα εμφανής. Μπορεί να εκδηλώνεται με απειλές, εκβιασμούς ή την κατάχρηση της επιρροής που έχει ένα παιδί μέσα στην ομάδα.

Τι χρειάζεται:

Να μάθουμε στα παιδιά ότι έχουν δικαίωμα να λένε «όχι» και να ζητούν βοήθεια όταν κάποιος παραβιάζει τα όριά τους.

🗯️ 9. Σεξουαλική Παρενόχληση

Η σεξουαλική παρενόχληση μπορεί να περιλαμβάνει ανεπιθύμητα σεξουαλικά σχόλια, προσβλητικά υπονοούμενα, χειρονομίες, ανεπιθύμητα αγγίγματα ή πίεση για την αποκάλυψη προσωπικών εικόνων.

Τέτοιες συμπεριφορές χρειάζονται σοβαρή και άμεση αντιμετώπιση, ανεξάρτητα από την ηλικία των παιδιών.

Οι γονείς χρειάζεται να διδάσκουν στα παιδιά ότι το σώμα τους ανήκει στα ίδια, ότι μπορούν να αρνούνται ανεπιθύμητη επαφή και ότι δεν ευθύνονται αν κάποιος παραβιάσει τα όριά τους.

Τι χρειάζεται:

Άμεση ενημέρωση των αρμόδιων ενηλίκων και κατάλληλη προστασία του παιδιού, χωρίς επίρριψη ευθυνών ή ανάκριση από την οικογένεια.

📱 10. Διαδικτυακός Εκφοβισμός

Ο διαδικτυακός εκφοβισμός μπορεί να συνεχίζεται ακόμη και όταν το παιδί βρίσκεται στο σπίτι του.

Περιλαμβάνει προσβλητικά μηνύματα, απειλές, εξευτελιστικές αναρτήσεις, επαναλαμβανόμενη παρενόχληση σε παιχνίδια ή ομάδες συνομιλίας και τη δημοσίευση προσωπικού υλικού χωρίς συναίνεση.

Το περιεχόμενο μπορεί να διαδοθεί γρήγορα και να παραμείνει προσβάσιμο, εντείνοντας την πίεση που αισθάνεται το παιδί.

Τι χρειάζεται:

Διατηρήστε τα σχετικά αποδεικτικά στοιχεία, χρησιμοποιήστε τις λειτουργίες αποκλεισμού και αναφοράς και ζητήστε βοήθεια από το σχολείο ή τις αρμόδιες υπηρεσίες, ανάλογα με τη σοβαρότητα.

👥 11. Ομαδική Επίθεση Εναντίον Ενός Παιδιού

Όταν πολλά παιδιά στρέφονται εναντίον ενός συμμαθητή, η ανισορροπία δύναμης μπορεί να γίνει ιδιαίτερα έντονη.

Η συμπεριφορά μπορεί να περιλαμβάνει ομαδικές προσβολές, αποκλεισμό, απειλές ή σωματικές επιθέσεις.

Το παιδί που στοχοποιείται μπορεί να αισθάνεται ότι δεν έχει κανέναν σύμμαχο και ότι δεν μπορεί να προστατευτεί.

Τι χρειάζεται:

Το σχολείο να παρέμβει οργανωμένα, να διασφαλίσει την προστασία του παιδιού και να εξετάσει τη συμπεριφορά όλων των εμπλεκομένων, χωρίς να μεταφέρει στο ίδιο το παιδί την ευθύνη να λύσει μόνο του το πρόβλημα.

🧑‍🏫 12. Ταπείνωση Εξαιτίας Σχολικών Επιδόσεων

Ορισμένα παιδιά γίνονται στόχος επειδή δυσκολεύονται στα μαθήματα, κάνουν λάθη, χρειάζονται περισσότερο χρόνο ή λαμβάνουν χαμηλότερους βαθμούς.

Άλλα μπορεί να κοροϊδεύονται επειδή διακρίνονται ιδιαίτερα στις σχολικές εργασίες τους.

Η ειρωνεία και η υποτίμηση μπορούν να κάνουν το παιδί να φοβάται να συμμετέχει στην τάξη ή να εκφράζει απορίες.

Τι χρειάζεται:

Να καλλιεργείται ο σεβασμός στη διαφορετικότητα των ικανοτήτων και να μην επιτρέπεται η σύνδεση της αξίας ενός παιδιού με τους βαθμούς του.

♿ 13. Εκφοβισμός Εξαιτίας Διαφορετικότητας Ή Αναπηρίας

Ένα παιδί μπορεί να στοχοποιηθεί εξαιτίας μιας αναπηρίας, μιας αναπτυξιακής ή μαθησιακής δυσκολίας, της εμφάνισης, της γλώσσας ή άλλων χαρακτηριστικών του.

Η κοροϊδία μπορεί να αφορά τον τρόπο που μιλά, κινείται, μαθαίνει ή επικοινωνεί.

Τέτοιες συμπεριφορές δεν πρέπει να δικαιολογούνται ως περιέργεια ή αθώο πείραγμα, όταν προκαλούν ταπείνωση ή αποκλεισμό.

Τι χρειάζεται: Εκπαίδευση στον σεβασμό της διαφορετικότητας, προσβάσιμο και ασφαλές σχολικό περιβάλλον και έγκαιρη παρέμβαση σε περιστατικά στοχοποίησης.

🧊 14. Σκόπιμη Αδιαφορία Και Συστηματική Απόρριψη

Σε ορισμένες περιπτώσεις, η βία εκδηλώνεται με τη συστηματική απόρριψη ενός παιδιού από την ομάδα.

Οι συμμαθητές μπορεί να το αγνοούν επιδεικτικά, να απομακρύνονται όταν πλησιάζει ή να το αφήνουν επανειλημμένα μόνο σε ομαδικές δραστηριότητες, με σκοπό να το πληγώσουν.

Χρειάζεται, ωστόσο, να ξεχωρίζουμε τον σκόπιμο, επαναλαμβανόμενο αποκλεισμό από το γεγονός ότι τα παιδιά δεν είναι υποχρεωμένα να είναι φίλοι με όλους.

Τι χρειάζεται: Να παρατηρούμε αν υπάρχει οργανωμένη ή επαναλαμβανόμενη συμπεριφορά που στοχοποιεί ένα παιδί και να ενισχύουμε τις ευκαιρίες για ασφαλή συμμετοχή στην ομάδα.

🔒 15. Εκβιασμός Και Χειραγώγηση

Ο εκβιασμός περιλαμβάνει την πίεση προς ένα παιδί να κάνει κάτι με αντάλλαγμα την αποφυγή μιας απειλής ή μιας ανεπιθύμητης συνέπειας.

Για παράδειγμα, κάποιος μπορεί να απαιτεί χρήματα, αντικείμενα ή υπακοή, απειλώντας ότι διαφορετικά θα το χτυπήσει, θα το εκθέσει ή θα αποκαλύψει κάτι προσωπικό.

Η χειραγώγηση μπορεί επίσης να περιλαμβάνει την εκμετάλλευση της φιλίας, όπως το «αν δεν κάνεις αυτό που θέλω, δεν θα είμαστε πια φίλοι», όταν χρησιμοποιείται συστηματικά για να ελέγχει το παιδί.

Τι χρειάζεται: Το παιδί να γνωρίζει ότι δεν χρειάζεται να υποκύπτει σε απειλές και ότι μπορεί να απευθυνθεί σε έναν ενήλικα που εμπιστεύεται.

❤️ Πώς Μπορούν Οι Γονείς Να Αναγνωρίσουν Ότι Κάτι Δεν Πηγαίνει Καλά;

Δεν εκφράζουν όλα τα παιδιά με τον ίδιο τρόπο όσα βιώνουν. Ορισμένα μιλούν ανοιχτά,

ενώ άλλα προσπαθούν να κρύψουν τις δυσκολίες τους από φόβο ή ντροπή.

Δώστε προσοχή σε πιθανές αλλαγές, όπως:

• Άρνηση ή έντονη αγωνία πριν από το σχολείο.

• Συχνά σωματικά ενοχλήματα, όπως πόνος στην κοιλιά ή πονοκέφαλος, ιδιαίτερα πριν από το σχολείο.

• Απόσυρση από φίλους ή δραστηριότητες που παλαιότερα απολάμβανε.

• Αλλαγές στον ύπνο, στη διάθεση ή στη σχολική επίδοση.

• Συχνή απώλεια ή καταστροφή σχολικών αντικειμένων χωρίς σαφή εξήγηση.

• Έντονη ανησυχία όταν λαμβάνει μηνύματα ή χρησιμοποιεί το κινητό του.

Τα σημάδια αυτά δεν αποδεικνύουν από μόνα τους ότι υπάρχει σχολικός εκφοβισμός. Αποτελούν, όμως, λόγους για μια ήρεμη συζήτηση και, αν χρειάζεται, για περαιτέρω διερεύνηση.

🛡️ Τι Μπορείτε Να Κάνετε Αν Το Παιδί Σας Δέχεται Σχολική Βία;

1. Ακούστε το χωρίς να το κατηγορείτε.

Αφήστε το να περιγράψει τι συνέβη με τον δικό του ρυθμό. Πείτε του ότι καλά έκανε και σας μίλησε και ότι δεν ευθύνεται για τη βίαιη συμπεριφορά κάποιου άλλου.

2. Ρωτήστε τι χρειάζεται για να αισθάνεται ασφαλές.

Αποφύγετε να το πιέσετε να αντιμετωπίσει μόνο του εκείνον που το εκφοβίζει. Εξετάστε μαζί του ποιοι ενήλικες στο σχολείο μπορούν να το βοηθήσουν.

3. Επικοινωνήστε με το σχολείο.

Μιλήστε με τον εκπαιδευτικό της τάξης και, αν χρειάζεται, με τη διεύθυνση. Περιγράψτε συγκεκριμένα τα περιστατικά και ζητήστε σαφές σχέδιο προστασίας και παρακολούθησης.

4. Καταγράψτε τα περιστατικά.

Σημειώστε ημερομηνίες, γεγονότα, εμπλεκόμενα πρόσωπα και τυχόν μάρτυρες. Στον διαδικτυακό εκφοβισμό, φυλάξτε σχετικά μηνύματα ή στιγμιότυπα οθόνης, χωρίς να τα διαδώσετε.

5. Ενισχύστε το αίσθημα ασφάλειας του παιδιού.

Βοηθήστε το να διατηρεί σχέσεις με ανθρώπους που εμπιστεύεται και να συμμετέχει σε δραστηριότητες όπου νιώθει αποδεκτό. Αν εμφανίζει επίμονη θλίψη, έντονο άγχος ή άλλες σημαντικές δυσκολίες, ζητήστε υποστήριξη από ειδικό ψυχικής υγείας.

Σε περίπτωση άμεσου κινδύνου, σοβαρού τραυματισμού ή απειλής, προέχει η άμεση προστασία του παιδιού και η επικοινωνία με τις αρμόδιες υπηρεσίες.

⚖️ Μύθοι Και Αλήθειες

❌ Μύθος: Τα παιδιά που εκφοβίζονται πρέπει να μάθουν να υπερασπίζονται μόνα τους τον εαυτό τους.

✔ Αλήθεια: Είναι χρήσιμο να αναπτύσσουν δεξιότητες διεκδικητικότητας, αλλά η ευθύνη για την αντιμετώπιση της βίας ανήκει και στους ενήλικες και στο σχολείο.

❌ Μύθος: Αν δεν υπάρχουν χτυπήματα, δεν υπάρχει σχολική βία.

✔ Αλήθεια: Οι προσβολές, οι απειλές, ο κοινωνικός αποκλεισμός και ο διαδικτυακός εκφοβισμός μπορούν επίσης να προκαλέσουν σοβαρή επιβάρυνση.

❌ Μύθος: Τα παιδιά που ασκούν εκφοβισμό θα σταματήσουν αν τα αγνοήσουμε.

✔ Αλήθεια: Η αγνόηση δεν αρκεί πάντα. Χρειάζεται κατάλληλη παρέμβαση, σαφή όρια και παρακολούθηση της κατάστασης.

❌ Μύθος: Αν το παιδί δεν μιλά, σημαίνει ότι δεν συμβαίνει τίποτα.

✔ Αλήθεια: Μπορεί να φοβάται, να ντρέπεται ή να ανησυχεί ότι τα πράγματα θα χειροτερέψουν αν αποκαλύψει όσα συμβαίνουν.

❓ Συχνές Ερωτήσεις

❓ Ποια είναι η διαφορά ανάμεσα στο πείραγμα και στον σχολικό εκφοβισμό;

Το πείραγμα δεν έχει πάντα πρόθεση να πληγώσει και μπορεί να είναι αμοιβαίο. Ο εκφοβισμός συνδέεται συνήθως με επαναλαμβανόμενη επιθετική συμπεριφορά και ανισορροπία δύναμης. Ωστόσο, κάθε περιστατικό που προκαλεί φόβο ή βλάβη χρειάζεται προσοχή, ακόμη κι αν είναι μεμονωμένο.

❓ Πρέπει να επικοινωνήσω με το σχολείο αν το παιδί μου μού αναφέρει ένα μόνο περιστατικό;

Ναι, αν το περιστατικό είναι σοβαρό ή δημιουργεί ανησυχία, είναι σωστό να ενημερώσετε το σχολείο. Δεν χρειάζεται να περιμένετε να επαναληφθεί για να ζητήσετε προστασία.

❓ Τι πρέπει να κάνω αν το παιδί μου ασκεί εκφοβισμό σε άλλους;

Αντιμετωπίστε τη συμπεριφορά με σαφή όρια, χωρίς να χαρακτηρίζετε το παιδί ως «κακό». Διερευνήστε τι συνέβη, συνεργαστείτε με το σχολείο και βοηθήστε το παιδί να αναλάβει την ευθύνη των πράξεών του και να αναπτύξει πιο κατάλληλους τρόπους επικοινωνίας.

❓ Πώς μπορώ να βοηθήσω το παιδί μου να μιλήσει για όσα συμβαίνουν;

Επιλέξτε μια ήρεμη στιγμή, ακούστε χωρίς διακοπές και αποφύγετε τις επικριτικές αντιδράσεις. Μπορείτε να του πείτε: «Χαίρομαι που μου το είπες. Θα το αντιμετωπίσουμε μαζί».

❓ Πότε χρειάζεται βοήθεια από ειδικό;

Όταν το παιδί παρουσιάζει επίμονο άγχος, θλίψη, απομόνωση, δυσκολίες στον ύπνο ή έντονη άρνηση να πάει στο σχολείο, είναι σημαντικό να συμβουλευτείτε τον παιδίατρο ή ειδικό ψυχικής υγείας παιδιών.

🌟 Κανένα Παιδί Δεν Πρέπει Να Φοβάται Να Πάει Στο Σχολείο

Η σχολική βία μπορεί να πάρει πολλές μορφές και δεν είναι πάντα εύκολο να αναγνωριστεί.

Η έγκαιρη παρατήρηση, η ανοιχτή επικοινωνία και η συνεργασία οικογένειας και σχολείου είναι ουσιαστικά βήματα για την προστασία των παιδιών.

Χρειάζεται να μάθουμε στα παιδιά να σέβονται τις διαφορές, να αναγνωρίζουν τα όρια των άλλων και να ζητούν βοήθεια όταν κάτι τα φοβίζει ή τα πληγώνει.

Κανένα παιδί δεν πρέπει να αισθάνεται ότι είναι μόνο του απέναντι στη βία. Ένα ασφαλές σχολικό περιβάλλον χτίζεται όταν οι ενήλικες ακούν, παρεμβαίνουν με συνέπεια και δείχνουν έμπρακτα ότι ο σεβασμός είναι ευθύνη όλων.

✨ Μοιραστείτε Την Εμπειρία Σας!

Η ενημέρωση μπορεί να βοηθήσει τους γονείς να αναγνωρίσουν συμπεριφορές που διαφορετικά ίσως περνούσαν απαρατήρητες.

Μοιραστείτε το άρθρο με άλλους γονείς και εκπαιδευτικούς, ώστε να συμβάλετε στην ευαισθητοποίηση γύρω από τη σχολική βία.

Μερικές φορές, μια έγκαιρη συζήτηση μπορεί να αποτελέσει το πρώτο βήμα για να αισθανθεί ένα παιδί ασφαλές και να ζητήσει βοήθεια.

🩺 Ιατρική Ειδοποίηση

Το άρθρο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν αντικαθιστά την εξατομικευμένη αξιολόγηση ή συμβουλή από ειδικό.

Αν ένα παιδί εμφανίζει επίμονες συναισθηματικές δυσκολίες, έντονο φόβο, απόσυρση

ή αλλαγές στη συμπεριφορά μετά από περιστατικά σχολικής βίας, απευθυνθείτε στον παιδίατρο ή σε ειδικό ψυχικής υγείας παιδιών.

Σε κάθε περίπτωση, η προστασία του παιδιού και η έγκαιρη αντιμετώπιση της βίας έχουν προτεραιότητα.