👶 Όταν Τα Παιδιά Συναντούν Για Πρώτη Φορά Το Νεογέννητο Αδερφάκι Τους

Μπορεί να συνοδεύεται από χαρά, ενθουσιασμό, απορίες αλλά και ζήλια ή αμηχανία.

Το παιδί μπορεί να ανυπομονεί να γνωρίσει το μωρό, αλλά ταυτόχρονα να αναρωτιέται τι θα αλλάξει στη δική του θέση μέσα στην οικογένεια.

🏠 Η Άφιξη Ενός Μωρού Αλλάζει Την Καθημερινότητα

Για ένα παιδί Δημοτικού, η άφιξη ενός νεογέννητου αδερφού ή αδερφής είναι μια μεγάλη αλλαγή.

Μέχρι εκείνη τη στιγμή μπορεί να είχε συνηθίσει να έχει τον γονιό περισσότερο διαθέσιμο για εκείνο.

Ξαφνικά, το μωρό χρειάζεται συχνά αγκαλιά, τάισμα, αλλαγή, ηρεμία και φροντίδα.

Το παιδί μπορεί να καταλαβαίνει λογικά ότι το μωρό είναι μικρό και χρειάζεται περισσότερη βοήθεια, όμως αυτό δεν σημαίνει

ότι δεν θα νιώσει κάποιες φορές παραμελημένο.

Μπορεί να χαρεί πραγματικά για το νέο μέλος της οικογένειας και ταυτόχρονα να νιώσει ότι χάνει ένα μέρος

της προηγούμενης καθημερινότητάς του.

Αυτά τα συναισθήματα μπορούν να συνυπάρχουν.

❤️ Πριν Από Την Πρώτη Συνάντηση

Η προετοιμασία μπορεί να ξεκινήσει πριν ακόμη γεννηθεί το μωρό.

Το παιδί χρειάζεται να γνωρίζει με απλά λόγια τι πρόκειται να συμβεί.

Μπορούμε να του εξηγήσουμε ότι το μωρό θα είναι πολύ μικρό, θα κοιμάται αρκετά, θα κλαίει και θα χρειάζεται πολλή φροντίδα.

Είναι σημαντικό να μην παρουσιάσουμε μια υπερβολικά τέλεια εικόνα.

Αν πούμε μόνο:

«Θα έχεις ένα υπέροχο μωράκι να παίζεις μαζί του!»

το παιδί μπορεί να περιμένει ότι το μωρό θα μπορεί αμέσως να παίξει μαζί του.

Καλύτερα να εξηγήσουμε ότι στην αρχή το μωρό δεν θα μπορεί να παίξει, αλλά όσο μεγαλώνει θα μπορούν σταδιακά

να κάνουν περισσότερα πράγματα μαζί.

🗣️ Μιλήστε Για Όσα Μπορεί Να Αλλάξουν

Ένα παιδί 6–12 ετών μπορεί να καταλάβει πολύ περισσότερα από ένα μικρότερο παιδί.

Μπορούμε λοιπόν να μιλήσουμε ανοιχτά για τις αλλαγές.

Για παράδειγμα:

«Όταν έρθει το μωρό, μπορεί κάποιες φορές να είμαι απασχολημένος και να χρειάζεται να περιμένεις λίγο.»

«Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι σε αγαπώ λιγότερο.»

«Θα συνεχίσουμε να έχουμε χρόνο μόνο οι δυο μας.»

Αυτές οι φράσεις βοηθούν το παιδί να καταλάβει ότι η οικογένεια αλλάζει, αλλά η σχέση του με τους γονείς του δεν χάνεται.

🎁 Η Πρώτη Συνάντηση Δεν Χρειάζεται Να Είναι «Τέλεια»

Όταν το παιδί συναντήσει για πρώτη φορά το μωρό, μπορεί να αντιδράσει με πολλούς διαφορετικούς τρόπους.

Μπορεί να χαμογελάσει και να θέλει αμέσως να το αγγίξει.

Μπορεί να ντραπεί.

Μπορεί να μείνει λίγο μακριά και να παρατηρεί.

Μπορεί να κάνει πολλές ερωτήσεις.

Μπορεί ακόμη και να δείξει μικρό ενδιαφέρον.

Όλες αυτές οι αντιδράσεις μπορούν να είναι φυσιολογικές.

Δεν χρειάζεται να πούμε:

«Έλα, αγάπησε το! Είναι ο αδερφός σου!»

Το παιδί χρειάζεται χρόνο για να γνωρίσει το μωρό και να δημιουργήσει τη δική του σχέση μαζί του.

👀 Αφήστε Το Παιδί Να Παρατηρήσει

Το νεογέννητο μπορεί να φαίνεται παράξενο στο μεγαλύτερο παιδί.

Είναι πολύ μικρό.

Κοιμάται αρκετά.

Κλαίει χωρίς να μπορεί να εξηγήσει τι θέλει.

Κάνει κινήσεις που το μεγαλύτερο παιδί μπορεί να θεωρεί αστείες ή παράξενες.

Αφήστε το παιδί να παρατηρήσει και να κάνει ερωτήσεις.

Μπορεί να ρωτήσει:

«Γιατί κλαίει;»

«Γιατί κοιμάται τόσο πολύ;»

«Πότε θα μπορεί να περπατήσει;»

«Πότε θα μπορεί να παίξει μαζί μου;»

Οι ερωτήσεις αυτές είναι ευκαιρία για μια απλή και φυσική συζήτηση.

🤲 Αν Θέλει Να Το Αγγίξει Ή Να Το Κρατήσει

Είναι φυσιολογικό ένα παιδί να θέλει να πλησιάσει το μωρό.

Όμως χρειάζεται να του δείξουμε πώς να το κάνει με ασφάλεια.

Πριν αγγίξει το μωρό, μπορεί να πλύνει τα χέρια του.

Του εξηγούμε ότι δεν τραβάμε τα χέρια ή τα πόδια του μωρού.

Δεν ακουμπάμε το πρόσωπό του απότομα.

Δεν το σηκώνουμε μόνοι μας.

Αν θέλει να το κρατήσει, χρειάζεται να είναι μαζί του ένας ενήλικας και να του δείξει πώς να στηρίζει με ασφάλεια το κεφάλι

και το σώμα του μωρού.

Δεν χρειάζεται να φοβίσουμε το παιδί.

Χρειάζεται απλώς να του δώσουμε σαφείς κανόνες.

🧸 Δώστε Του Έναν Ρόλο, Όχι Μια Υποχρέωση

Το μεγαλύτερο παιδί μπορεί να θέλει να συμμετέχει.

Μπορεί να φέρει μια καθαρή πάνα.

Να επιλέξει ένα ρουχαλάκι.

Να διαλέξει ένα βιβλίο που θα διαβάσετε όλοι μαζί.

Να τραγουδήσει στο μωρό.

Να σας βοηθήσει να βρείτε ένα παιχνίδι.

Αυτές οι μικρές συμμετοχές μπορούν να κάνουν το παιδί να αισθανθεί ότι έχει θέση στη νέα οικογενειακή πραγματικότητα.

Όμως υπάρχει μια σημαντική διαφορά.

Το παιδί δεν γίνεται «μικρός γονιός».

Δεν είναι δική του ευθύνη να φροντίζει το μωρό.

Η συμμετοχή πρέπει να είναι προαιρετική και ευχάριστη, όχι υποχρέωση.

💛 Κρατήστε Και Τον Δικό Του Χρόνο

Ίσως το σημαντικότερο στοιχείο μετά τη γέννηση του μωρού είναι να μην εξαφανιστεί η προηγούμενη σχέση με το μεγαλύτερο παιδί.

Δεν χρειάζεται να οργανώνουμε μεγάλες δραστηριότητες κάθε μέρα.

Μπορεί να είναι:

✓ δέκα λεπτά συζήτησης πριν κοιμηθεί,

✓ ένα μικρό επιτραπέζιο παιχνίδι,

✓ μια βόλτα,

✓ διάβασμα ενός βιβλίου μαζί,

✓ μια μικρή δραστηριότητα μόνο με τον γονιό.

Το παιδί χρειάζεται να αισθάνεται ότι εξακολουθεί να έχει τον δικό του χώρο μέσα στην οικογένεια.

Ακόμη και όταν ο χρόνος είναι περιορισμένος, η σταθερότητα αυτών των μικρών στιγμών μπορεί να έχει μεγάλη σημασία.

😟 Αν Εμφανιστεί Ζήλια

Η ζήλια δεν σημαίνει ότι το παιδί δεν αγαπά το αδερφάκι του.

Μπορεί να σημαίνει ότι προσπαθεί να προσαρμοστεί σε μια νέα πραγματικότητα.

Μπορεί να πει:

«Όλο με το μωρό ασχολείσαι.»

Ή:

«Πριν ήσουν περισσότερο μαζί μου.»

Δεν χρειάζεται να απαντήσουμε:

«Μη ζηλεύεις.»

Πιο βοηθητικό είναι:

«Καταλαβαίνω ότι σου λείπει ο χρόνος που είχαμε μαζί.»

Με αυτόν τον τρόπο αναγνωρίζουμε το συναίσθημα χωρίς να το ενισχύουμε.

Στη συνέχεια μπορούμε να προσθέσουμε:

«Το μωρό χρειάζεται πολλή φροντίδα, αλλά κι εσύ εξακολουθείς να είσαι πολύ σημαντικός για μένα.»

😡 Αν Θυμώσει Με Το Μωρό

Μπορεί να υπάρξουν στιγμές θυμού.

Το παιδί μπορεί να πει:

«Μακάρι να μην είχαμε το μωρό.»

Αυτό μπορεί να είναι δύσκολο να το ακούσει ένας γονιός.

Δεν σημαίνει απαραίτητα ότι το παιδί θέλει πραγματικά να φύγει το μωρό.

Μπορεί να εκφράζει θυμό, ζήλια ή ανάγκη για περισσότερη προσοχή.

Μπορούμε να απαντήσουμε:

«Μπορεί να είσαι θυμωμένος. Μπορείς να μου πεις τι σε ενόχλησε.»

Ταυτόχρονα, χρειάζεται να είναι ξεκάθαρο ότι δεν επιτρέπουμε να πληγώσει το μωρό.

Τα συναισθήματα επιτρέπονται. Η επικίνδυνη συμπεριφορά όχι.

🛑 Βάλτε Ήρεμα Και Σταθερά Όρια

Το μεγαλύτερο παιδί χρειάζεται να γνωρίζει ότι υπάρχουν πράγματα που δεν επιτρέπονται.

Δεν χτυπάμε το μωρό.

Δεν το τραβάμε.

Δεν το σπρώχνουμε.

Δεν του βάζουμε αντικείμενα κοντά στο πρόσωπο ή στο στόμα.

Δεν το σηκώνουμε χωρίς ενήλικα.

Δεν του δίνουμε φαγητό ή αντικείμενα χωρίς να ρωτήσουμε.

Οι κανόνες πρέπει να εξηγούνται ήρεμα και σταθερά, χωρίς να παρουσιάζουμε το παιδί ως «κακό αδερφάκι».

🎒 Μην Αφήσετε Το Μωρό Να Καταλάβει Όλη Τη Ζωή Του Μεγαλύτερου Παιδιού

Ένα παιδί Δημοτικού εξακολουθεί να έχει σχολείο, φίλους, δραστηριότητες, παιχνίδι και προσωπικά ενδιαφέροντα.

Η γέννηση ενός μωρού δεν σημαίνει ότι πρέπει να σταματήσει όλη η προηγούμενη ζωή του.

Αν είναι δυνατό, προσπαθήστε να διατηρήσετε:

✓ τις αγαπημένες του δραστηριότητες,

✓ τις συναντήσεις με φίλους,

✓ τον χρόνο για παιχνίδι,

✓ τις σχολικές του υποχρεώσεις,

✓ τις οικογενειακές συνήθειες που το κάνουν να αισθάνεται ασφάλεια.

Η συνέχιση της καθημερινότητας βοηθά το παιδί να καταλάβει ότι δεν έχασε τη ζωή που είχε πριν γεννηθεί το μωρό.

👨‍👩‍👧 Μην Συγκρίνετε Τα Αδέρφια

Αποφύγετε φράσεις όπως:

«Εσύ ήσουν πολύ πιο ήσυχος όταν ήσουν μωρό.»

«Κοίτα πόσο καλά φέρεσαι εσύ και πόσο δύσκολο είναι το μωρό.»

«Εσύ είσαι μεγάλος πια, πρέπει να καταλαβαίνεις.»

Οι συγκρίσεις μπορεί να δημιουργήσουν ανταγωνισμό ανάμεσα στα αδέρφια.

Το μεγαλύτερο παιδί δεν χρειάζεται να αποδείξει ότι είναι «καλύτερο» επειδή είναι μεγαλύτερο.

Χρειάζεται να γνωρίζει ότι η θέση του στην οικογένεια είναι μοναδική.

📚 Χρησιμοποιήστε Την Πρώτη Συνάντηση Ως Ευκαιρία Για Σύνδεση

Μετά την πρώτη γνωριμία, μπορείτε να δημιουργήσετε μικρές κοινές στιγμές.

Το μεγαλύτερο παιδί μπορεί να διαλέξει ένα βιβλίο και να το διαβάσει μαζί σας ενώ το μωρό βρίσκεται στην αγκαλιά σας.

Μπορεί να δείξει στο μωρό ένα παιχνίδι.

Μπορεί να τραγουδήσει.

Μπορεί να σας πει τι πιστεύει ότι θα αρέσει στο μωρό όταν μεγαλώσει.

Δεν χρειάζεται να είναι όλα «δραστηριότητες για το μωρό».

Στόχος είναι να δημιουργηθούν θετικές κοινές εμπειρίες.

🗣️ Αφήστε Το Παιδί Να Μιλήσει Για Τα Ανάμεικτα Συναισθήματα

Ένα παιδί μπορεί να πει:

«Μου αρέσει το μωρό, αλλά με ενοχλεί που κλαίει.»

Αυτό είναι μια πολύ χρήσιμη ευκαιρία.

Μπορούμε να απαντήσουμε:

«Είναι εντάξει να σου αρέσει το μωρό και ταυτόχρονα να σε κουράζει το κλάμα του.»

Τα παιδιά δεν χρειάζεται να έχουν μόνο ένα συναίσθημα.

Μπορεί να νιώθουν χαρά και ζήλια.

Ενθουσιασμό και φόβο.

Αγάπη και εκνευρισμό.

Η αναγνώριση αυτών των συναισθημάτων βοηθά το παιδί να τα εκφράζει αντί να τα κρατά μέσα του.

🎯 Τι Μπορούν Να Κάνουν Οι Γονείς Την Πρώτη Μέρα;

Η πρώτη συνάντηση μπορεί να γίνει πιο ομαλή με μερικές απλές κινήσεις.

✓ Αφήστε το παιδί να πλησιάσει με τον δικό του ρυθμό.

✓ Μην απαιτήσετε αγκαλιά ή φιλί στο μωρό.

✓ Δώστε του χρόνο να κάνει ερωτήσεις.

✓ Δείξτε του πώς να αγγίζει το μωρό με ασφάλεια.

✓ Αναγνωρίστε τη χαρά του, αλλά και οποιαδήποτε αμηχανία.

✓ Βρείτε λίγο χρόνο μόνο για εκείνο.

✓ Μην αφήσετε το μωρό να γίνει το μοναδικό θέμα συζήτησης.

✓ Επιτρέψτε του να συμμετέχει μόνο αν το θέλει.

✓ Διατηρήστε όσο γίνεται τις συνηθισμένες δραστηριότητές του.

✓ Δώστε του ξεκάθαρα το μήνυμα ότι η θέση του στην οικογένεια δεν αλλάζει.

📌 Ηλικιακή Προσαρμογή Για Παιδιά 6–12 Ετών

6–8 ετών

Σε αυτή την ηλικία το παιδί μπορεί να έχει έντονο ενθουσιασμό για το μωρό, αλλά και να χρειάζεται συχνή επιβεβαίωση ότι εξακολουθεί να έχει τη δική του θέση στην οικογένεια.

Βοηθούν οι απλές εξηγήσεις, η συμμετοχή σε μικρές δραστηριότητες και ο προσωπικός χρόνος με τον γονιό.

9–10 ετών

Το παιδί μπορεί να κατανοεί καλύτερα τις ανάγκες του μωρού και να συμμετέχει περισσότερο στη φροντίδα, πάντα με την επίβλεψη ενηλίκου.

Μπορούμε επίσης να συζητήσουμε μαζί του πιο ανοιχτά τη ζήλια, την αλλαγή της καθημερινότητας και τον τρόπο με τον οποίο αισθάνεται.

11–12 ετών

Το μεγαλύτερο παιδί μπορεί να έχει μεγαλύτερη ανάγκη για ανεξαρτησία και προσωπικό χώρο.

Μπορεί να χαρεί για το μωρό αλλά να μη θέλει να συμμετέχει συνεχώς στη φροντίδα του.

Αυτό χρειάζεται να γίνει σεβαστό.

Η συμμετοχή του μπορεί να είναι περισσότερο συναισθηματική ή πρακτική, χωρίς να του αναθέτουμε γονεϊκές ευθύνες.

🔦 Ήξερες Ότι…

🔦 Ένα παιδί μπορεί να χαίρεται για το μωρό και ταυτόχρονα να αισθάνεται ζήλια ή εκνευρισμό.

🔦 Τα παιδιά σχολικής ηλικίας καταλαβαίνουν συνήθως ότι ένα νεογέννητο χρειάζεται περισσότερη φροντίδα, όμως αυτό δεν σημαίνει ότι δεν χρειάζονται και τα ίδια προσωπικό χρόνο με τους γονείς.

🔦 Η συμμετοχή στη φροντίδα του μωρού μπορεί να βοηθήσει ένα μεγαλύτερο παιδί να αισθανθεί ότι ανήκει στη νέα οικογενειακή κατάσταση, αρκεί να είναι εθελοντική και κατάλληλη για την ηλικία του.

🔦 Η σχέση ανάμεσα στα αδέρφια δεν χρειάζεται να δημιουργηθεί αμέσως από την πρώτη ημέρα.

🔦 Η διατήρηση κάποιων παλιών συνηθειών, δραστηριοτήτων και στιγμών με τον γονιό μπορεί να βοηθήσει το μεγαλύτερο παιδί να προσαρμοστεί στη νέα πραγματικότητα.

⚖️ Μύθοι Και Αλήθειες

❌ Μύθος: «Το μεγαλύτερο παιδί πρέπει να χαρεί αμέσως μόλις δει το μωρό.»

✔ Αλήθεια: Κάθε παιδί αντιδρά διαφορετικά.
Μπορεί να νιώσει χαρά, αμηχανία, ζήλια ή ακόμη και εκνευρισμό.

❌ Μύθος: «Αν ζηλεύει το μωρό, σημαίνει ότι δεν το αγαπά.»

✔ Αλήθεια: Η ζήλια μπορεί να εκφράζει φόβο ότι χάνει την προσοχή ή τον χρόνο του γονιού και δεν σημαίνει ότι δεν μπορεί να αναπτύξει μια όμορφη σχέση με το αδερφάκι του.

❌ Μύθος: «Πρέπει να κάνουμε το παιδί να βοηθά όσο περισσότερο γίνεται με το μωρό.»

✔ Αλήθεια: Η συμμετοχή μπορεί να είναι θετική, αλλά δεν πρέπει να μετατρέπεται σε υποχρέωση ή ευθύνη φροντίδας.

❌ Μύθος: «Επειδή είναι 6–12 ετών, καταλαβαίνει τα πάντα και δεν χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή.»

✔ Αλήθεια: Τα παιδιά Δημοτικού μπορούν να κατανοήσουν πολλά για τον ερχομό ενός μωρού, αλλά εξακολουθούν να χρειάζονται χρόνο, επιβεβαίωση και προσωπική επαφή με τους γονείς τους.

❌ Μύθος: «Πρέπει να αγοράσουμε ένα μεγάλο δώρο στο μεγαλύτερο παιδί για να μη ζηλέψει.»

✔ Αλήθεια: Ένα μικρό συμβολικό δώρο μπορεί να είναι ευχάριστο, αλλά η ουσιαστική βοήθεια είναι η προσωπική προσοχή, η συζήτηση και η διατήρηση της σχέσης με το παιδί.

❌ Μύθος: «Τα αδέρφια θα δεθούν αμέσως.»

✔ Αλήθεια: Η σχέση των αδερφών δημιουργείται σταδιακά μέσα από πολλές μικρές καθημερινές εμπειρίες.

👉 Συχνές Ερωτήσεις (FAQs)

❓ Τι κάνω αν το παιδί δεν θέλει να αγγίξει το νεογέννητο;

Μην το πιέσετε.
Αφήστε το να πλησιάσει όταν αισθανθεί έτοιμο και δώστε του χρόνο να παρατηρήσει το μωρό χωρίς να απαιτείτε συγκεκριμένη αντίδραση.

❓ Είναι φυσιολογικό να ζηλεύει το μεγαλύτερο παιδί;

Ναι, μπορεί να συμβεί.
Η ζήλια δεν σημαίνει ότι το παιδί δεν αγαπά το αδερφάκι του.
Ακούστε τι το ενοχλεί και προσπαθήστε να διατηρήσετε καθημερινές στιγμές αποκλειστικά για εκείνο.

❓ Πρέπει να το αφήσω να κρατήσει το μωρό;

Μόνο με επίβλεψη ενηλίκου και εφόσον το παιδί θέλει.
Πρέπει πρώτα να του δείξετε πώς να το κρατά με ασφάλεια και να μην το αφήσετε μόνο του με το νεογέννητο.

❓ Τι κάνω αν πει «δεν θέλω αυτό το μωρό»;

Μην το τιμωρήσετε για το συναίσθημά του.
Ρωτήστε τι το έκανε να νιώσει έτσι και βοηθήστε το να εκφράσει τον θυμό ή τη ζήλια του με λόγια.
Παράλληλα, βάλτε ξεκάθαρα όρια σε οποιαδήποτε συμπεριφορά μπορεί να βλάψει το μωρό.

❓ Πότε χρειάζεται περισσότερη προσοχή η αντίδραση του παιδιού;

Αν η δυσκολία προσαρμογής είναι έντονη και παραμένει για μεγάλο διάστημα ή αν εμφανιστούν επίμονη επιθετικότητα, σημαντικές αλλαγές στη σχολική λειτουργία, έντονη απόσυρση ή μεγάλη συναισθηματική επιβάρυνση, είναι καλό να συζητηθεί με τον παιδίατρο ή τον κατάλληλο ειδικό.

🌱 Η Νέα Οικογένεια Χρειάζεται Χρόνο

Η πρώτη συνάντηση με ένα νεογέννητο αδερφάκι είναι μόνο η αρχή μιας καινούργιας σχέσης.

Δεν χρειάζεται να είναι τέλεια.

Δεν χρειάζεται το μεγαλύτερο παιδί να ενθουσιαστεί αμέσως.

Δεν χρειάζεται να γίνει αμέσως «ο μεγάλος βοηθός».

Χρειάζεται να αισθανθεί ότι εξακολουθεί να έχει τη δική του θέση, τη δική του αξία και τη δική του σχέση με τους γονείς του.

Με χρόνο, υπομονή και μικρές καθημερινές στιγμές, το παιδί μπορεί σταδιακά να γνωρίσει το νέο αδερφάκι του

και να δημιουργήσει μαζί του μια σχέση που θα εξελίσσεται όσο μεγαλώνουν και τα δύο παιδιά.

Η πρώτη συνάντηση δεν χρειάζεται να είναι μια τέλεια οικογενειακή στιγμή.

Αρκεί να είναι μια ασφαλής, ήρεμη και αληθινή αρχή.

✨ Μοιραστείτε Την Εμπειρία Σας!

Πώς αντέδρασε το μεγαλύτερο παιδί όταν γνώρισε για πρώτη φορά το νεογέννητο αδερφάκι του;

Υπήρχε κάτι που το βοήθησε να αισθανθεί ότι εξακολουθεί να έχει τη δική του ξεχωριστή θέση στην οικογένεια;

Μικρές οικογενειακές εμπειρίες μπορούν να δώσουν χρήσιμες ιδέες και σε άλλους γονείς που περνούν την ίδια όμορφη

αλλά και απαιτητική μετάβαση.

🩺 Ιατρική Ειδοποίηση

Το άρθρο έχει ενημερωτικό και παιδαγωγικό χαρακτήρα και αφορά κυρίως την προσαρμογή παιδιών ηλικίας 6–12 ετών

στην άφιξη ενός νεογέννητου αδερφού ή αδερφής.

Δεν αντικαθιστά την εξατομικευμένη συμβουλή παιδιάτρου, εκπαιδευτικού ή ειδικού ψυχικής υγείας.

Η ζήλια, η αμηχανία ή ο εκνευρισμός μπορεί να αποτελούν φυσιολογικές αντιδράσεις σε μια σημαντική οικογενειακή αλλαγή.

Αν όμως το παιδί παρουσιάζει επίμονη επιθετικότητα, έντονη συναισθηματική δυσκολία, σημαντικές αλλαγές στη σχολική

ή καθημερινή λειτουργία του ή δυσκολεύεται για μεγάλο χρονικό διάστημα να προσαρμοστεί,

είναι σημαντικό να ζητηθεί κατάλληλη επαγγελματική καθοδήγηση.