Πώς Να Μεγαλώσετε Ένα Ανθεκτικό Παιδί! 🌱

Οι γονείς δεν μπορούν να προστατεύσουν τα παιδιά από κάθε δυσκολία της ζωής.

Μπορούν όμως να τους προσφέρουν τις βάσεις ώστε να αισθάνονται ότι, ακόμη και όταν κάτι δεν πάει καλά,

δεν είναι μόνα και μπορούν να βρουν έναν τρόπο να προχωρήσουν.

Η ανθεκτικότητα χτίζεται μέσα από μικρές καθημερινές εμπειρίες.

Δεν δημιουργείται από μία μεγάλη συμβουλή, αλλά από τον τρόπο με τον οποίο το παιδί μαθαίνει να αντιμετωπίζει τα εύκολα και τα δύσκολα.

🌱 Τι Σημαίνει Πραγματικά «Ανθεκτικό Παιδί»;

Ένα ανθεκτικό παιδί δεν είναι ένα παιδί που τα καταφέρνει πάντα.

Δεν είναι εκείνο που δεν κλαίει.

Δεν είναι εκείνο που δεν ζητά ποτέ βοήθεια.

Δεν είναι εκείνο που φαίνεται πάντα δυνατό.

Ανθεκτικό είναι το παιδί που μπορεί να βιώσει μια δυσκολία και σταδιακά να βρει τρόπους να τη διαχειριστεί.

Μπορεί να στενοχωρηθεί επειδή έχασε ένα παιχνίδι.

Μπορεί να απογοητευτεί από έναν βαθμό.

Μπορεί να φοβηθεί μια καινούργια κατάσταση.

Μπορεί να θυμώσει επειδή κάτι δεν έγινε όπως ήθελε.

Μπορεί ακόμη και να χρειαστεί τη βοήθεια ενός ενήλικα.

Όλα αυτά είναι συμβατά με την ανθεκτικότητα.

Ο στόχος δεν είναι να μάθουμε στο παιδί να μην πέφτει ποτέ.

Ο στόχος είναι να μάθει ότι όταν πέφτει, μπορεί να σηκωθεί, να ζητήσει βοήθεια και να συνεχίσει.

❤️ 1. Δώστε Του Ασφάλεια Πριν Του Ζητήσετε Να Είναι Δυνατό

Ένα παιδί χρειάζεται πρώτα να αισθάνεται ότι έχει έναν ασφαλή άνθρωπο στον οποίο μπορεί να στραφεί.

Όταν γνωρίζει ότι ο γονιός του θα το ακούσει χωρίς να το κοροϊδέψει ή να το απορρίψει, μπορεί ευκολότερα να αντιμετωπίσει

μια δύσκολη κατάσταση.

Αν το παιδί έρθει κλαίγοντας, αντί για:

«Σταμάτα να κλαις, δεν έγινε και τίποτα!»

μπορείτε να πείτε:

«Βλέπω ότι σε στενοχώρησε πολύ αυτό που έγινε.
Είμαι εδώ και θα το αντιμετωπίσουμε μαζί.»

Η ασφάλεια δεν κάνει το παιδί αδύναμο.

Αντίθετα, του δίνει μια σταθερή βάση από την οποία μπορεί να εξερευνήσει τον κόσμο και να αντιμετωπίσει δυσκολίες.

🗣️ 2. Ακούστε Το Συναίσθημα Χωρίς Να Προσπαθείτε Να Το Εξαφανίσετε

Μερικές φορές οι γονείς βιάζονται να κάνουν το παιδί να αισθανθεί καλύτερα.

Όταν όμως ένα παιδί είναι στενοχωρημένο, δεν χρειάζεται πάντα άμεση λύση.

Χρειάζεται πρώτα να καταλάβει ότι το συναίσθημά του αναγνωρίζεται.

Μπορείτε να πείτε:

✔ «Καταλαβαίνω ότι απογοητεύτηκες.»

✔ «Ήθελες πολύ να γίνει αυτό και τώρα δυσκολεύεσαι.»

✔ «Είναι εντάξει να στενοχωριέσαι.»

✔ «Θέλεις να μου πεις τι σε πείραξε περισσότερο;»

Έτσι το παιδί μαθαίνει ότι τα δύσκολα συναισθήματα δεν είναι επικίνδυνα και δεν χρειάζεται να τα κρύβει.

🧠 3. Μην Λύνουν Οι Γονείς Κάθε Πρόβλημα

Όταν το παιδί δυσκολεύεται, είναι φυσικό να θέλουμε να το βοηθήσουμε αμέσως.

Όμως αν ο γονιός παρεμβαίνει κάθε φορά, το παιδί έχει λιγότερες ευκαιρίες να εξασκήσει τις δικές του δεξιότητες.

Αν το παιδί δυσκολεύεται να κατασκευάσει κάτι, μη βιαστείτε να το φτιάξετε εσείς.

Αν δεν ξέρει πώς να οργανώσει μια εργασία, μη την αναλάβετε.

Αν έχει μια μικρή διαφωνία με έναν φίλο, μην τηλεφωνήσετε αμέσως στον γονιό του άλλου παιδιού.

Ρωτήστε:

«Τι σκέφτεσαι να κάνεις;»

«Ποια λύση θα μπορούσε να βοηθήσει;»

«Θέλεις να σκεφτούμε μαζί δύο επιλογές;»

Η βοήθεια δεν σημαίνει πάντα ότι κάνουμε κάτι αντί για το παιδί.

Μερικές φορές σημαίνει ότι στεκόμαστε δίπλα του μέχρι να μπορέσει να το κάνει μόνο του.

🌟 4. Μάθετέ Του Ότι Το Λάθος Είναι Μέρος Της Μάθησης

Το παιδί που φοβάται υπερβολικά το λάθος μπορεί να αποφεύγει τις προκλήσεις.

Γι' αυτό είναι σημαντικό να μην παρουσιάζουμε κάθε αποτυχία ως καταστροφή.

Αν πάρει έναν χαμηλό βαθμό, αντί για:

«Πώς κατάφερες να γράψεις τόσο άσχημα;»

μπορούμε να πούμε:

«Ας δούμε τι δυσκόλεψε περισσότερο και τι μπορούμε να κάνουμε διαφορετικά την επόμενη φορά.»

Το παιδί μαθαίνει έτσι να μετακινείται από το:

«Δεν μπορώ.»

στο:

«Δεν μπορώ ακόμη.»

Αυτή η μικρή αλλαγή στη σκέψη μπορεί να έχει μεγάλη σημασία.

💪 5. Επαινέστε Την Προσπάθεια Και Την Επιμονή

Δεν χρειάζεται να λέμε συνεχώς στο παιδί ότι είναι «τέλειο» ή «πανέξυπνο».

Πιο χρήσιμο είναι να αναγνωρίζουμε συγκεκριμένες συμπεριφορές.

✔ «Συνέχισες παρόλο που δυσκολεύτηκες.»

✔ «Δοκίμασες διαφορετικό τρόπο.»

✔ «Ζήτησες βοήθεια όταν την χρειάστηκες.»

✔ «Έκανες ένα διάλειμμα και μετά ξαναπροσπάθησες.»

Έτσι το παιδί καταλαβαίνει ότι η επιτυχία δεν εξαρτάται μόνο από το ταλέντο.

Η προσπάθεια, η επιμονή, η προσαρμογή και η αναζήτηση βοήθειας έχουν επίσης αξία.

🌈 6. Διδάξτε Του Να Αναγνωρίζει Τα Συναισθήματά Του

Η συναισθηματική ανθεκτικότητα συνδέεται και με την ικανότητα του παιδιού να καταλαβαίνει τι του συμβαίνει.

Ένα παιδί που μπορεί να πει:

«Είμαι αγχωμένος.»

μπορεί ευκολότερα να ζητήσει βοήθεια.

Ένα παιδί που μπορεί να πει:

«Έχω θυμώσει πολύ.»

μπορεί σταδιακά να μάθει τρόπους να ηρεμεί.

Ένα παιδί που μπορεί να πει:

«Φοβάμαι ότι θα αποτύχω.»

δίνει στον γονιό την ευκαιρία να το βοηθήσει να εξετάσει τον φόβο του.

Χρησιμοποιήστε καθημερινά λέξεις που περιγράφουν συναισθήματα.

Μπορείτε ακόμη να ρωτάτε:

«Αν έπρεπε να δώσεις ένα όνομα σε αυτό που νιώθεις, ποιο θα ήταν;»

🧩 7. Μάθετέ Του Να Βλέπει Περισσότερες Από Μία Λύσεις

Η ανθεκτικότητα δεν είναι μόνο η αντοχή στη δυσκολία.

Είναι και η ικανότητα να προσαρμοζόμαστε.

Όταν μια λύση δεν λειτουργεί, το παιδί μπορεί να μάθει να αναζητά μια δεύτερη.

Αν κάτι δεν πέτυχε, ρωτήστε:

«Τι άλλο θα μπορούσαμε να δοκιμάσουμε;»

Αν μια προσπάθεια απέτυχε:

«Υπάρχει άλλος τρόπος να το προσεγγίσουμε;»

Με αυτόν τον τρόπο το παιδί δεν μένει εγκλωβισμένο στη σκέψη:

«Απέτυχα, άρα τελείωσε.»

Μαθαίνει:

«Αυτός ο τρόπος δεν λειτούργησε.
Ας δοκιμάσω κάτι άλλο.»

🛑 8. Μάθετέ Του Ότι Το Να Ζητά Βοήθεια Είναι Δύναμη

Υπάρχει μια λανθασμένη αντίληψη ότι το ανθεκτικό παιδί πρέπει να τα καταφέρνει μόνο του.

Δεν ισχύει.

Η ικανότητα να αναγνωρίζουμε ότι χρειαζόμαστε βοήθεια αποτελεί σημαντικό μέρος της αντιμετώπισης των δυσκολιών.

Πείτε στο παιδί:

«Δεν χρειάζεται να τα κάνεις όλα μόνος σου.»

«Αν κάτι σε δυσκολεύει, μπορείς να μου το πεις.»

«Το να ζητήσεις βοήθεια δεν σημαίνει ότι απέτυχες.»

Έτσι το παιδί μαθαίνει να αναζητά υποστήριξη αντί να μένει μόνο του με ένα πρόβλημα.

🏠 9. Δώστε Του Μικρές Ευθύνες

Η ανθεκτικότητα χτίζεται και μέσα από την καθημερινότητα.

Ένα παιδί μπορεί, ανάλογα με την ηλικία του, να έχει μικρές ευθύνες στο σπίτι.

Να τακτοποιεί τα πράγματά του.

Να ετοιμάζει την τσάντα του με την κατάλληλη βοήθεια.

Να φροντίζει ένα κατοικίδιο μαζί με την οικογένεια.

Να συμμετέχει σε απλές δουλειές του σπιτιού.

Οι ευθύνες δεν πρέπει να γίνονται βάρος.

Πρέπει να είναι ευκαιρίες συμμετοχής και εξάσκησης της αυτονομίας.

Όταν το παιδί βλέπει ότι μπορεί να συμβάλει και να ολοκληρώσει κάτι, ενισχύεται σταδιακά η αίσθηση ικανότητάς του.

🌿 10. Αφήστε Το Να Αντιμετωπίζει Μικρές Απογοητεύσεις

Δεν χρειάζεται να απομακρύνουμε κάθε εμπόδιο από τον δρόμο του.

Αν χάσει ένα παιχνίδι, δεν χρειάζεται να αλλάξουμε τους κανόνες για να κερδίσει.

Αν δεν επιλεγεί στην ομάδα που ήθελε, μπορούμε να ακούσουμε τη στενοχώρια του χωρίς να προσπαθήσουμε αμέσως να διορθώσουμε την κατάσταση.

Αν κάτι που ήθελε δεν μπορεί να γίνει, μπορεί να μάθει σταδιακά να διαχειρίζεται την απογοήτευση.

Αυτό δεν σημαίνει ότι αφήνουμε το παιδί μόνο του σε σοβαρές δυσκολίες.

Σημαίνει ότι δεν αφαιρούμε από τη ζωή του κάθε μικρή απογοήτευση που μπορεί να διαχειριστεί με την κατάλληλη υποστήριξη.

👨‍👩‍👧 Το Παιδί Μαθαίνει Ανθεκτικότητα Βλέποντας Εσάς

Τα παιδιά παρατηρούν τον τρόπο με τον οποίο οι γονείς αντιμετωπίζουν τις δυσκολίες.

Όταν ο γονιός κάνει ένα λάθος και λέει:

«Δεν πήγε όπως ήθελα.
Θα σκεφτώ τι μπορώ να κάνω διαφορετικά.»

δίνει ένα σημαντικό μάθημα.

Όταν λέει:

«Σήμερα είμαι πολύ κουρασμένος.
Θα ξεκουραστώ λίγο και μετά θα συνεχίσω.»

δείχνει ότι η φροντίδα του εαυτού είναι μέρος της διαχείρισης των δυσκολιών.

Όταν ζητά βοήθεια χωρίς ντροπή, δείχνει ότι η υποστήριξη είναι φυσιολογική.

Το παιδί δεν χρειάζεται να ακούει συνεχώς μαθήματα για την ανθεκτικότητα.

Χρειάζεται να τη βλέπει στην πράξη.

🧘 Μάθετέ Του Τρόπους Να Ηρεμεί

Η ανθεκτικότητα δεν σημαίνει ότι πρέπει να αντέχουμε τα πάντα χωρίς διάλειμμα.

Το παιδί χρειάζεται να γνωρίζει απλούς τρόπους με τους οποίους μπορεί να επιστρέφει στην ηρεμία.

Μπορεί να πάρει μερικές αργές αναπνοές.

Μπορεί να απομακρυνθεί για λίγο από μια έντονη κατάσταση.

Μπορεί να πιει νερό.

Μπορεί να μιλήσει σε έναν ενήλικα.

Μπορεί να ζωγραφίσει ή να γράψει αυτό που αισθάνεται.

Μπορεί να κινηθεί ή να κάνει μια μικρή βόλτα, ανάλογα με την ηλικία και την κατάσταση.

Στόχος δεν είναι να μάθει να καταπιέζει το συναίσθημα.

Στόχος είναι να αποκτήσει τρόπους να το διαχειρίζεται χωρίς να βλάπτει τον εαυτό του ή τους άλλους.

📚 Ηλικιακή Προσαρμογή Της Ανθεκτικότητας

Η ανθεκτικότητα δεν διδάσκεται με τον ίδιο τρόπο σε κάθε ηλικία.

Το παιδί χρειάζεται διαφορετικές ευκαιρίες ανάλογα με το αναπτυξιακό του στάδιο.

6–8 ετών

Σε αυτή την ηλικία βοηθούν οι απλές επιλογές και οι μικρές ευθύνες.

Το παιδί μπορεί να μάθει να οργανώνει απλές εργασίες, να περιγράφει τα συναισθήματά του και να προσπαθεί ξανά όταν κάτι δεν πετυχαίνει.

9–10 ετών

Μπορούμε να ενθαρρύνουμε περισσότερο την επίλυση προβλημάτων.

Ρωτήστε:

«Ποιες λύσεις σκέφτεσαι;»

«Ποια πιστεύεις ότι θα λειτουργήσει καλύτερα;»

Έτσι το παιδί εξασκεί τη σκέψη και τη λήψη αποφάσεων.

11–12 ετών

Το παιδί μπορεί να συμμετέχει περισσότερο στη συζήτηση για τις δυσκολίες που αντιμετωπίζει.

Μπορεί να αναλύει τι συνέβη, τι ένιωσε, τι έκανε και τι θα μπορούσε να αλλάξει την επόμενη φορά.

Σε όλες τις ηλικίες, όμως, η συναισθηματική ασφάλεια και η παρουσία του γονιού παραμένουν σημαντικές.

☀️ Δημιουργήστε Μια Οικογένεια Όπου Επιτρέπονται Τα Συναισθήματα

Ένα παιδί χρειάζεται να ξέρει ότι μπορεί να πει:

«Φοβάμαι.»

«Δεν μπορώ.»

«Ζήλεψα.»

«Θύμωσα.»

«Χρειάζομαι βοήθεια.»

χωρίς να φοβάται ότι θα γελοιοποιηθεί.

Η αποδοχή των συναισθημάτων δεν σημαίνει ότι επιτρέπουμε κάθε συμπεριφορά.

Μπορούμε να πούμε:

«Καταλαβαίνω ότι είσαι θυμωμένος.
Δεν θα σε αφήσω όμως να χτυπήσεις.»

Έτσι το παιδί μαθαίνει μια πολύ σημαντική διάκριση:

Όλα τα συναισθήματα επιτρέπονται, αλλά όχι όλες οι συμπεριφορές.

🚫 Τι Να Αποφεύγετε Όταν Θέλετε Να Μεγαλώσετε Ένα Ανθεκτικό Παιδί

Ορισμένες φράσεις μπορεί να έχουν το αντίθετο αποτέλεσμα από αυτό που επιθυμούμε.

Αποφύγετε όσο μπορείτε:

❌ «Μην κλαις.»

❌ «Δεν είναι τίποτα.»

❌ «Πρέπει να είσαι δυνατός.»

❌ «Τα άλλα παιδιά τα καταφέρνουν.»

❌ «Εγώ στην ηλικία σου δεν φοβόμουν.»

❌ «Άσε, θα το κάνω εγώ.»

❌ «Πάλι τα ίδια;»

Αντί για αυτό, δοκιμάστε:

✔ «Είμαι εδώ.»

✔ «Πες μου τι σε δυσκολεύει.»

✔ «Ας σκεφτούμε τι μπορούμε να κάνουμε.»

✔ «Θέλεις να προσπαθήσεις ξανά;»

✔ «Μπορείς να ζητήσεις βοήθεια όταν τη χρειάζεσαι.»

💛 Βασικά Σημεία Που Πρέπει Να Θυμάστε

✔ Ανθεκτικό παιδί δεν είναι το παιδί που δεν δυσκολεύεται.

✔ Είναι το παιδί που μαθαίνει σταδιακά να αντιμετωπίζει τις δυσκολίες.

✔ Η ασφάλεια και η συναισθηματική σύνδεση αποτελούν σημαντική βάση.

✔ Μην προσπαθείτε να λύνετε κάθε πρόβλημα για λογαριασμό του παιδιού.

✔ Δώστε του ευκαιρίες να προσπαθεί, να κάνει λάθη και να ξαναδοκιμάζει.

✔ Διδάξτε του ότι το να ζητά βοήθεια είναι φυσιολογικό.

✔ Δώστε μικρές, κατάλληλες για την ηλικία του ευθύνες.

✔ Μην ντροπιάζετε το παιδί για τον φόβο, το κλάμα ή την απογοήτευση.

✔ Δείξτε στην πράξη πώς αντιμετωπίζετε εσείς τις δυσκολίες.

✔ Θυμηθείτε ότι η ανθεκτικότητα χτίζεται σταδιακά μέσα από την καθημερινή ζωή.

⚖️ Μύθοι Και Αλήθειες

❌ Μύθος: Ένα ανθεκτικό παιδί δεν πρέπει να κλαίει.

✔ Αλήθεια: Το κλάμα είναι ένας τρόπος έκφρασης συναισθημάτων.
Η ανθεκτικότητα δεν σημαίνει απουσία συναισθημάτων.

❌ Μύθος: Για να γίνει το παιδί δυνατό, πρέπει να αντιμετωπίζει μόνο του κάθε δυσκολία.

✔ Αλήθεια: Η αναζήτηση βοήθειας αποτελεί σημαντική δεξιότητα.
Το παιδί μπορεί να αποκτήσει αυτονομία ενώ ταυτόχρονα γνωρίζει ότι έχει ανθρώπους στους οποίους μπορεί να απευθυνθεί.

❌ Μύθος: Οι γονείς πρέπει να προστατεύουν το παιδί από κάθε απογοήτευση.

✔ Αλήθεια: Οι μικρές, διαχειρίσιμες απογοητεύσεις μπορούν να αποτελέσουν ευκαιρίες μάθησης, όταν το παιδί έχει κατάλληλη υποστήριξη.

❌ Μύθος: Η ανθεκτικότητα είναι χαρακτηριστικό με το οποίο γεννιέται ένα παιδί.

✔ Αλήθεια: Η ανθεκτικότητα μπορεί να ενισχυθεί μέσα από σχέσεις, εμπειρίες, δεξιότητες και υποστήριξη.

❌ Μύθος: Αν δείχνουμε πολλή τρυφερότητα, το παιδί θα γίνει εξαρτημένο.

✔ Αλήθεια: Η σταθερή φροντίδα και η συναισθηματική ασφάλεια μπορούν να αποτελέσουν σημαντική βάση για την ανάπτυξη αυτοπεποίθησης και αυτονομίας.

❓ Συχνές Ερωτήσεις

❓ Πώς μπορώ να κάνω το παιδί μου πιο ανθεκτικό;

Δώστε του ασφάλεια, αφήστε το να αντιμετωπίζει κατάλληλες για την ηλικία του δυσκολίες και βοηθήστε το να αναζητά λύσεις αντί να λύνετε κάθε πρόβλημα για λογαριασμό του.

❓ Πρέπει να αφήνω το παιδί να αποτυγχάνει;

Οι μικρές και διαχειρίσιμες αποτυχίες μπορούν να γίνουν ευκαιρίες μάθησης.
Αυτό δεν σημαίνει ότι αφήνουμε το παιδί χωρίς υποστήριξη σε σοβαρές ή δυσανάλογα δύσκολες καταστάσεις.

❓ Τι να λέω όταν το παιδί μου λέει «Δεν μπορώ»;

Μπορείτε να απαντήσετε:
«Βλέπω ότι δυσκολεύεσαι.
Θέλεις να δούμε μαζί τι θα μπορούσες να δοκιμάσεις;»

❓ Είναι κακό να βοηθάω πολύ το παιδί μου;

Η βοήθεια είναι απαραίτητη όταν το παιδί τη χρειάζεται.
Ωστόσο, είναι χρήσιμο να αφήνετε χώρο για προσπάθεια και αυτονομία, ανάλογα με την ηλικία και τις δυνατότητές του.

❓ Πώς καταλαβαίνω ότι το παιδί μου χρειάζεται περισσότερη υποστήριξη;

Εάν μια δυσκολία προκαλεί επίμονο ή έντονο άγχος, επηρεάζει σημαντικά τον ύπνο, το σχολείο, τις σχέσεις ή την καθημερινότητά του, είναι καλό να συζητήσετε την κατάσταση με τον παιδίατρο ή τον κατάλληλο ειδικό.

🔦 Ήξερες Ότι…

🔦 Η ψυχική ανθεκτικότητα δεν είναι έμφυτη μόνο ικανότητα, αλλά καλλιεργείται σταδιακά μέσα από τις εμπειρίες και την υποστήριξη των γονιών.

🔦 Τα παιδιά που μαθαίνουν να αναγνωρίζουν τα συναισθήματά τους μπορούν σταδιακά να διαχειρίζονται καλύτερα τις δυσκολίες και τις απογοητεύσεις.

🔦 Τα λάθη αποτελούν ευκαιρίες μάθησης, όταν το παιδί ενθαρρύνεται να προσπαθεί ξανά χωρίς να φοβάται την αποτυχία.

🔦 Η συναισθηματική ασφάλεια ενισχύει την ανθεκτικότητα, καθώς το παιδί γνωρίζει ότι μπορεί να ζητήσει βοήθεια όταν δυσκολεύεται.

🔦 Η επίλυση μικρών προβλημάτων από το ίδιο το παιδί ενισχύει την αυτοπεποίθηση και την εμπιστοσύνη στις δυνατότητές του.

✨ Μοιραστείτε Την Εμπειρία Σας!

Η ανθεκτικότητα χτίζεται μέσα στις μικρές καθημερινές στιγμές.

Μια φράση που λέτε στο παιδί σας, ένας τρόπος με τον οποίο το βοηθάτε να αντιμετωπίζει μια απογοήτευση

ή μια συνήθεια που ενισχύει την αυτοπεποίθησή του μπορεί να αποδειχθεί χρήσιμη και για μια άλλη οικογένεια.

Η εμπειρία σας μπορεί να δώσει ιδέες, ενθάρρυνση και δύναμη σε άλλους γονείς που προσπαθούν να στηρίξουν τα παιδιά τους

στις δυσκολίες της καθημερινότητας.

🩺 Ιατρική Ειδοποίηση

Το άρθρο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν αντικαθιστά την εξατομικευμένη συμβουλή παιδιάτρου ή άλλου ειδικού.

Η ανάπτυξη της ανθεκτικότητας επηρεάζεται από την ηλικία, την προσωπικότητα, τις εμπειρίες και το περιβάλλον κάθε παιδιού.

Αν ένα παιδί παρουσιάζει επίμονο ή έντονο άγχος, σημαντική αλλαγή στη συμπεριφορά, παρατεταμένη θλίψη,

προβλήματα στον ύπνο ή στο σχολείο, κοινωνική απομόνωση ή δυσκολία που επηρεάζει ουσιαστικά την καθημερινότητά του,

είναι σημαντικό να απευθυνθείτε στον παιδίατρο ή στον κατάλληλο επαγγελματία ψυχικής υγείας για αξιολόγηση και καθοδήγηση.