Η Διατροφή Του Παιδιού Στα Πρώτα 2 Έτη Και Η Επίδρασή Της Στην Μετέπειτα Ζωή 🍼

Τα πρώτα δύο χρόνια της ζωής είναι μια περίοδος με εντυπωσιακά γρήγορη ανάπτυξη.

Το σώμα και ο εγκέφαλος του παιδιού αλλάζουν συνεχώς και η διατροφή αποτελεί σημαντικό μέρος αυτής της διαδικασίας.

Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι οι γονείς πρέπει να προσπαθούν να δημιουργήσουν ένα «τέλειο» διατροφικό πρόγραμμα.

Τα πρώτα χρόνια είναι περισσότερο μια περίοδος διατροφικής εκπαίδευσης: το παιδί γνωρίζει νέες γεύσεις, μυρωδιές και υφές, μαθαίνει να τρώει οικογενειακά τρόφιμα και σταδιακά αναπτύσσει τις δικές του διατροφικές συνήθειες.

Οι επιλογές αυτής της περιόδου μπορούν να επηρεάσουν την ανάπτυξη, τη στοματική υγεία, τη σχέση του παιδιού με το φαγητό και, σε βάθος χρόνου, ορισμένες διατροφικές συνήθειες και παράγοντες υγείας.

Το σημαντικό είναι να θυμόμαστε ότι ένα μεμονωμένο γεύμα δεν καθορίζει το μέλλον ενός παιδιού.

Αυτό που έχει μεγαλύτερη σημασία είναι το συνολικό περιβάλλον μέσα στο οποίο μεγαλώνει.

🍼 Οι Πρώτοι 6 Μήνες

Κατά τους πρώτους μήνες, το μητρικό γάλα αποτελεί την ιδανική τροφή για το βρέφος όταν είναι εφικτός ο θηλασμός.

Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας συστήνει αποκλειστικό θηλασμό για τους πρώτους 6 μήνες και συνέχιση του θηλασμού μαζί με κατάλληλες συμπληρωματικές τροφές από την ηλικία των 6 μηνών και μετά.

Για τις οικογένειες που δεν θηλάζουν ή δεν μπορούν να συνεχίσουν τον θηλασμό, χρησιμοποιούνται κατάλληλα βρεφικά γάλατα.

Σε αυτή την ηλικία, το ζητούμενο δεν είναι να «δοκιμάσει το μωρό λίγο από όλα».

Το πεπτικό και νευροαναπτυξιακό του σύστημα χρειάζονται τον χρόνο τους.

🥄 Γύρω Στους 6 Μήνες Αρχίζει Μια Νέα Εποχή

Γύρω στους 6 μήνες, τα περισσότερα βρέφη είναι αναπτυξιακά έτοιμα να αρχίσουν συμπληρωματικές τροφές.

Η έναρξη δεν γίνεται απλώς επειδή «έκλεισε τους 6 μήνες».

Χρειάζεται το παιδί να παρουσιάζει και σημάδια αναπτυξιακής ετοιμότητας, όπως να μπορεί να κάθεται με υποστήριξη

και να ελέγχει καλά το κεφάλι του και να συντονίζει τα χέρια, το στόμα και τα μάτια του για να παίρνει τροφή.

Οι συμπληρωματικές τροφές δεν αντικαθιστούν ξαφνικά το γάλα.

Στην αρχή είναι κυρίως μια διαδικασία γνωριμίας και εκμάθησης.

🥕 Η Ποικιλία Είναι Πολύτιμη

Όσο μεγαλώνει το παιδί, αξίζει να γνωρίζει διαφορετικές τροφές.

Φρούτα, λαχανικά, όσπρια, δημητριακά, αυγά, ψάρια, κρέας, γιαούρτι και άλλα κατάλληλα τρόφιμα μπορούν σταδιακά να ενταχθούν στη διατροφή του.

Δεν χρειάζεται κάθε γεύμα να είναι εντυπωσιακό.

Ένα απλό σπιτικό γεύμα μπορεί να είναι εξαιρετικά θρεπτικό.

Η ποικιλία μέσα στην εβδομάδα είναι πιο σημαντική από την προσπάθεια να δημιουργούμε ένα «τέλειο» πιάτο κάθε μέρα.

🥚 Ιδιαίτερη Σημασία Έχουν Τα Θρεπτικά Συστατικά

Κατά τη συμπληρωματική διατροφή, το παιδί χρειάζεται τρόφιμα που προσφέρουν αρκετή ενέργεια και σημαντικά θρεπτικά συστατικά.

Ιδιαίτερη σημασία έχουν τροφές που παρέχουν:

• σίδηρο,

• ψευδάργυρο,

• πρωτεΐνη,

• ασβέστιο,

• βιταμίνες,

• απαραίτητα λιπαρά οξέα.

Κρέας, ψάρια, αυγά, όσπρια και εμπλουτισμένα βρεφικά τρόφιμα μπορούν να συμβάλουν στην πρόσληψη σημαντικών θρεπτικών συστατικών.

Η διατροφή δεν χρειάζεται να βασίζεται αποκλειστικά σε ένα τρόφιμο.

🧠 Η Διατροφή Και Η Ανάπτυξη Του Εγκεφάλου

Τα πρώτα χρόνια χαρακτηρίζονται από έντονη ανάπτυξη του εγκεφάλου.

Η επαρκής πρόσληψη ενέργειας και θρεπτικών συστατικών είναι σημαντική για τη φυσιολογική ανάπτυξη.

Αυτό δεν σημαίνει ότι μια συγκεκριμένη τροφή «κάνει το παιδί πιο έξυπνο».

Δεν υπάρχει μαγικό τρόφιμο που να εξασφαλίζει υψηλότερη νοημοσύνη.

Αυτό που έχει σημασία είναι η συνολικά επαρκής και ποικίλη διατροφή, μαζί με ύπνο, παιχνίδι, κίνηση, ασφάλεια και πλούσια αλληλεπίδραση με τους γονείς και το περιβάλλον.

👅 Οι Πρώτες Γεύσεις Επηρεάζουν Τη Γνωριμία Με Το Φαγητό

Ένα παιδί μπορεί να δεχτεί μια νέα τροφή σήμερα και να την απορρίψει αύριο.

Αυτό είναι φυσιολογικό.

Η αποδοχή μιας νέας γεύσης μπορεί να χρειαστεί πολλές επαναλαμβανόμενες προσφορές.

Γι' αυτό δεν χρειάζεται να συμπεράνετε:

«Δεν του αρέσει το μπρόκολο».

Ίσως απλώς δεν είναι ακόμη εξοικειωμένο μαζί του.

Προσφέρετέ το ξανά κάποια άλλη στιγμή, χωρίς πίεση.

🥣 Η Υφή Έχει Επίσης Σημασία

Η συμπληρωματική διατροφή δεν αφορά μόνο τη γεύση.

Το παιδί χρειάζεται σταδιακά να γνωρίσει διαφορετικές υφές και τρόπους μάσησης, ανάλογα με την αναπτυξιακή του ετοιμότητα.

Από τις πιο μαλακές τροφές προχωρά σταδιακά σε πιο σύνθετες υφές.

Η κατάλληλη εξέλιξη βοηθά το παιδί να αναπτύξει δεξιότητες που σχετίζονται με τη σίτιση.

Φυσικά, οι τροφές πρέπει να προετοιμάζονται με τρόπο κατάλληλο για την ηλικία, ώστε να μειώνεται ο κίνδυνος πνιγμού.

🍯 Τι Πρέπει Να Αποφεύγεται Στα Πρώτα 2 Χρόνια;

Υπάρχουν ορισμένες τροφές και συνήθειες που χρειάζονται ιδιαίτερη προσοχή.

Μέλι: Δεν δίνεται σε βρέφη κάτω των 12 μηνών λόγω του κινδύνου βρεφικής αλλαντίασης.

Ολόκληροι ξηροί καρποί: Αποτελούν κίνδυνο πνιγμού για τα μικρά παιδιά και δεν προσφέρονται ολόκληροι σε αυτή την ηλικία.

Τρόφιμα με πολλή πρόσθετη ζάχαρη: Καλό είναι να αποφεύγονται ιδιαίτερα στα πρώτα χρόνια και να μην αποτελούν καθημερινή συνήθεια.

Πολύ αλμυρά τρόφιμα: Δεν χρειάζονται στη διατροφή του μικρού παιδιού και αρκετά επεξεργασμένα τρόφιμα περιέχουν ήδη πολύ αλάτι.

Μη παστεριωμένα προϊόντα: Μπορούν να αυξήσουν τον κίνδυνο τροφιμογενών λοιμώξεων.

Χρειάζεται επίσης προσοχή στην προετοιμασία, αποθήκευση και συντήρηση των τροφίμων.

🧃 Προσοχή Στα Ζαχαρούχα Ροφήματα

Τα πρώτα δύο χρόνια είναι μια καλή περίοδος για να δημιουργηθεί η συνήθεια του νερού.

Αναψυκτικά, ζαχαρούχα ποτά και άλλα ροφήματα με πρόσθετη ζάχαρη δεν χρειάζονται στην καθημερινή διατροφή του παιδιού.

Ακόμη και οι χυμοί δεν χρειάζεται να αποτελούν καθημερινή επιλογή.

Το ολόκληρο φρούτο είναι προτιμότερο από τον χυμό, επειδή προσφέρει και φυτικές ίνες.

🧂 Μην Συνηθίζει Το Παιδί Τις Πολύ Έντονες Γεύσεις

Τα πολύ αλμυρά και πολύ γλυκά τρόφιμα μπορούν να γίνουν εύκολα αγαπημένα.

Αντίθετα, όταν το παιδί γνωρίζει από νωρίς τη φυσική γεύση των τροφών, μπορεί να εξοικειωθεί με μεγαλύτερη ποικιλία.

Δεν χρειάζεται να προσθέτουμε πολύ αλάτι ή ζάχαρη για να «νοστιμίσει» το φαγητό του.

Η φυσική γεύση των λαχανικών, των φρούτων, των οσπρίων και άλλων τροφών μπορεί να γίνει μέρος της καθημερινής του γευστικής εμπειρίας.

🍬 Η Πρόσθετη Ζάχαρη Δεν Είναι Απαραίτητη

Τα πρώτα δύο χρόνια είναι μια περίοδος κατά την οποία το παιδί μαθαίνει τι θεωρεί φυσιολογικό.

Δεν χρειάζεται να γνωρίζει καθημερινά μπισκότα, σοκολάτες, γλυκά επιδόρπια ή ζαχαρούχα ροφήματα.

Η αποφυγή της πρόσθετης ζάχαρης στην αρχή μπορεί να βοηθήσει την οικογένεια να διατηρήσει μια διατροφή

όπου τα πιο γλυκά τρόφιμα δεν γίνονται κεντρικό κομμάτι της καθημερινότητας.

Αυτό δεν σημαίνει ότι ένα μεγαλύτερο παιδί δεν θα φάει ποτέ γλυκό.

Σημαίνει ότι το γλυκό δεν χρειάζεται να γίνει βασικό τρόφιμο.

🥛 Τι Γίνεται Με Το Αγελαδινό Γάλα;

Το αγελαδινό γάλα μπορεί να χρησιμοποιείται σε μαγειρικές παρασκευές από περίπου τους 6 μήνες, αλλά ως κύριο ρόφημα

συνήθως εισάγεται μετά τους 12 μήνες.

Πριν από αυτή την ηλικία, το μητρικό γάλα ή το κατάλληλο βρεφικό γάλα παραμένει σημαντικό μέρος της διατροφής.

Μετά τον πρώτο χρόνο, το γάλα μπορεί να αποτελεί μέρος μιας ποικίλης διατροφής, χωρίς όμως να αντικαθιστά όλα τα υπόλοιπα τρόφιμα.

🥜 Οι Τροφές Που Μπορεί Να Προκαλέσουν Αλλεργία

Τα σύγχρονα δεδομένα δεν υποστηρίζουν την αδικαιολόγητη καθυστέρηση όλων των αλλεργιογόνων τροφίμων.

Όταν το βρέφος είναι αναπτυξιακά έτοιμο για συμπληρωματικές τροφές, τρόφιμα όπως αυγό και καλά αλεσμένοι ξηροί καρποί

μπορούν να εισαχθούν με κατάλληλο τρόπο.

Ωστόσο, υπάρχουν σημαντικές διαφορές ανάμεσα στα παιδιά.

Αν υπάρχει σοβαρό έκζεμα, γνωστή τροφική αλλεργία ή άλλος παράγοντας κινδύνου, η εισαγωγή συγκεκριμένων αλλεργιογόνων

καλό είναι να συζητείται με τον παιδίατρο.

🧠 Η Διατροφή Δεν Είναι Μόνο Θρεπτικά Συστατικά

Το φαγητό έχει και κοινωνική και συναισθηματική διάσταση.

Το οικογενειακό τραπέζι είναι μια ευκαιρία για το παιδί να παρατηρεί, να μιμείται και να συμμετέχει.

Όταν οι γονείς τρώνε μαζί του και δείχνουν ότι απολαμβάνουν διαφορετικά τρόφιμα, το παιδί παίρνει ένα σημαντικό μήνυμα.

Δεν χρειάζεται να μετατρέψουμε κάθε γεύμα σε μάθημα διατροφής.

👨‍👩‍👧 Οι Γονείς Προσφέρουν, Το Παιδί Μαθαίνει

Ένας χρήσιμος τρόπος προσέγγισης είναι να αναγνωρίζουμε τον διαφορετικό ρόλο γονέα και παιδιού.

Οι γονείς αποφασίζουν:

• τι θα προσφέρουν,

• πότε θα προσφερθεί,

• και πού θα γίνει το γεύμα.

Το παιδί, ανάλογα με την ηλικία και την ανάπτυξή του, μαθαίνει σταδιακά να αποφασίζει αν θα φάει και πόσο.

Αυτό μπορεί να βοηθήσει στη δημιουργία μιας πιο ήρεμης σχέσης με το φαγητό.

⚖️ Το Βάρος Δεν Πρέπει Να Γίνεται Στόχος

Στα πρώτα δύο χρόνια, ο στόχος δεν είναι να κάνουμε το παιδί να είναι «αδύνατο» ή να φοβόμαστε κάθε αύξηση του βάρους.

Η ανάπτυξη αξιολογείται από τον παιδίατρο με βάση καμπύλες ανάπτυξης και τη συνολική εικόνα του παιδιού.

Οι γονείς δεν χρειάζεται να βάζουν το παιδί σε δίαιτες ή να περιορίζουν αυθαίρετα το φαγητό του.

Η σωστή ανάπτυξη απαιτεί επαρκή διατροφή.

🌱 Πώς Μπορεί Η Διατροφή Των Πρώτων 2 Ετών Να Επηρεάσει Το Μέλλον;

Τα πρώτα χρόνια μπορούν να βοηθήσουν στη δημιουργία διατροφικών συνηθειών.

Ένα παιδί που γνωρίζει από νωρίς ποικιλία τροφών έχει περισσότερες ευκαιρίες να διατηρήσει μια ποικιλόμορφη διατροφή μεγαλώνοντας.

Παράλληλα, η περιορισμένη έκθεση σε υπερβολικά γλυκά, πολύ αλμυρά τρόφιμα και ζαχαρούχα ποτά μπορεί να διευκολύνει

τη διατήρηση πιο ισορροπημένων συνηθειών.

Δεν υπάρχει όμως μια συγκεκριμένη τροφή που «προγραμματίζει» την υγεία του παιδιού για όλη του τη ζωή.

Η μετέπειτα υγεία επηρεάζεται από πολλούς παράγοντες: διατροφή, κίνηση, ύπνο, περιβάλλον, γενετική, κοινωνικές συνθήκες και συνολικές συνήθειες.

🦷 Η Στοματική Υγεία Αρχίζει Νωρίς

Η διατροφή των πρώτων χρόνων συνδέεται και με τη φροντίδα των δοντιών.

Η συχνή έκθεση σε ζάχαρη, ιδιαίτερα μέσα από γλυκά και ζαχαρούχα ροφήματα, μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο τερηδόνας.

Γι' αυτό έχει σημασία η καλή στοματική υγιεινή από την εμφάνιση των πρώτων δοντιών και η κατάλληλη χρήση φθοριούχου οδοντόκρεμας σύμφωνα με τις οδηγίες των επαγγελματιών υγείας.

🏃 Η Διατροφή Χρειάζεται Και Κίνηση

Η υγεία του παιδιού δεν καθορίζεται μόνο από το πιάτο.

Τα παιδιά χρειάζονται κίνηση, παιχνίδι, ύπνο και ευκαιρίες εξερεύνησης.

Η δημιουργία ενός υγιεινού τρόπου ζωής από νωρίς δεν σημαίνει αυστηρό πρόγραμμα.

Σημαίνει ένα περιβάλλον όπου το παιδί μπορεί να κινηθεί, να παίξει, να ξεκουραστεί και να τρώει μια ποικιλία τροφών.

🔦 Ήξερες Ότι…

🔦 Τα πρώτα δύο χρόνια είναι σημαντική περίοδος για την ανάπτυξη και τη διαμόρφωση διατροφικών συνηθειών.

🔦 Ένα παιδί μπορεί να χρειαστεί να γνωρίσει μια νέα τροφή πολλές φορές πριν την αποδεχτεί.

🔦 Το μέλι δεν πρέπει να χορηγείται σε βρέφη κάτω των 12 μηνών.

🔦 Τα ολόκληρα φρούτα προσφέρουν φυτικές ίνες και αποτελούν διαφορετική επιλογή από τους χυμούς.

🔦 Η διατροφή είναι μόνο ένας από τους παράγοντες που επηρεάζουν τη μελλοντική υγεία του παιδιού.

⚖️ Μύθοι Και Αλήθειες

❌ Μύθος: «Αν το παιδί τρώει σωστά τα δύο πρώτα χρόνια, δεν θα αντιμετωπίσει ποτέ προβλήματα υγείας στο μέλλον».

✔ Αλήθεια: Η καλή διατροφή είναι σημαντική, αλλά η μελλοντική υγεία επηρεάζεται από πολλούς παράγοντες, όπως η γενετική, η κίνηση, ο ύπνος και το περιβάλλον.

❌ Μύθος: «Το παιδί πρέπει να τελειώνει πάντα όλο το πιάτο του».

✔ Αλήθεια: Δεν χρειάζεται να πιέζεται να φάει όλη την ποσότητα. Η αναγνώριση της πείνας και του κορεσμού είναι μέρος της ανάπτυξης μιας υγιούς σχέσης με το φαγητό.

❌ Μύθος: «Αν δεν του αρέσει μια τροφή την πρώτη φορά, δεν θα του αρέσει ποτέ».

✔ Αλήθεια: Η αποδοχή νέων τροφών μπορεί να χρειαστεί επαναλαμβανόμενες προσφορές και εξοικείωση.

❌ Μύθος: «Το μέλι είναι ασφαλές για ένα μωρό επειδή είναι φυσικό».

✔ Αλήθεια: Το μέλι δεν πρέπει να δίνεται σε βρέφη κάτω των 12 μηνών λόγω του κινδύνου βρεφικής αλλαντίασης.

❌ Μύθος: «Τα βρεφικά χρόνια είναι πολύ νωρίς για να ενδιαφερθούμε για τη μελλοντική σχέση του παιδιού με το φαγητό».

✔ Αλήθεια: Από τα πρώτα χρόνια το παιδί γνωρίζει γεύσεις, υφές και διατροφικές συνήθειες μέσα από το οικογενειακό περιβάλλον.

❌ Μύθος: «Όσο πιο πολύ γάλα πίνει το παιδί, τόσο καλύτερα τρέφεται».

✔ Αλήθεια: Το γάλα μπορεί να είναι σημαντικό, αλλά δεν μπορεί να αντικαταστήσει την ποικιλία που προσφέρει μια ισορροπημένη διατροφή.

❓ Συχνές Ερωτήσεις (FAQs)

❓ Πότε ξεκινούν οι στερεές τροφές;

Συνήθως γύρω στους 6 μήνες, όταν το βρέφος είναι αναπτυξιακά έτοιμο. Η ακριβής στιγμή και ο τρόπος εισαγωγής μπορούν να συζητηθούν με τον παιδίατρο.

❓ Πρέπει να δίνω στο παιδί μόνο σπιτικό φαγητό;

Το σπιτικό φαγητό διευκολύνει τον έλεγχο των συστατικών, αλλά δεν σημαίνει ότι κάθε έτοιμο τρόφιμο είναι ακατάλληλο. Σημασία έχουν η ποιότητα, η ηλικιακή καταλληλότητα και η συνολική διατροφή.

❓ Πρέπει να αποφεύγω εντελώς τη ζάχαρη στα πρώτα χρόνια;

Είναι καλό να αποφεύγονται τα τρόφιμα και ποτά με πρόσθετα σάκχαρα ιδιαίτερα στα πρώτα δύο χρόνια. Δεν χρειάζεται όμως να δημιουργείται φόβος γύρω από το φαγητό καθώς το παιδί μεγαλώνει.

❓ Τι κάνω αν το παιδί μου τρώει πολύ λίγο;

Η όρεξη των μικρών παιδιών μπορεί να αλλάζει από ημέρα σε ημέρα. Αν όμως υπάρχει επίμονη άρνηση τροφής, δυσκολία στη μάσηση ή κατάποση, απώλεια βάρους ή ανησυχία για την ανάπτυξη, χρειάζεται συζήτηση με τον παιδίατρο.

❓ Μπορεί η διατροφή των πρώτων δύο ετών να επηρεάσει την ενήλικη ζωή;

Μπορεί να συμβάλει στη διαμόρφωση συνηθειών και να επηρεάσει ορισμένους παράγοντες υγείας, αλλά δεν καθορίζει από μόνη της το μέλλον. Η υγεία διαμορφώνεται από πολλούς παράγοντες σε όλη τη ζωή.

📌 Τι Αξίζει Να Θυμάστε

Τα πρώτα δύο χρόνια δεν είναι μια περίοδος κατά την οποία χρειάζεται να κυνηγάτε την τελειότητα.

Είναι μια περίοδος κατά την οποία το παιδί μαθαίνει να τρώει.

Προσφέρετε ποικιλία, δώστε χρόνο στις νέες γεύσεις, αποφύγετε την πίεση και δημιουργήστε ένα ήρεμο περιβάλλον γύρω από το φαγητό.

Περιορίστε τα τρόφιμα με πολλή ζάχαρη και αλάτι, προσέξτε τις τροφές που μπορεί να προκαλέσουν πνιγμό και ακολουθήστε τις ηλικιακές οδηγίες για την ασφάλεια των τροφίμων.

Και πάνω απ' όλα, θυμηθείτε ότι η συνολική εικόνα έχει μεγαλύτερη σημασία από ένα δύσκολο γεύμα ή μια ημέρα κατά την οποία το παιδί έφαγε ελάχιστα.

🌱 Μια Καλή Αρχή Για Το Διατροφικό Του Μέλλον

Η διατροφή των πρώτων δύο ετών δεν χρειάζεται να είναι τέλεια για να είναι πολύτιμη.

Ένα παιδί που μεγαλώνει με διαφορετικές γεύσεις, οικογενειακά γεύματα, θετικό παράδειγμα και χωρίς υπερβολική πίεση έχει την ευκαιρία να αποκτήσει μια πιο φυσική σχέση με το φαγητό.

Οι γονείς δεν χρειάζεται να γνωρίζουν τα πάντα ούτε να πετυχαίνουν κάθε μέρα το ιδανικό μενού.

Χρειάζεται να προσφέρουν ασφάλεια, ποικιλία και σταθερότητα.

Αυτές οι απλές βάσεις μπορούν να συνοδεύσουν το παιδί πολύ πέρα από τα δύο πρώτα του χρόνια.

✨ Μοιραστείτε Την Εμπειρία Σας!

Ποια ήταν η μεγαλύτερη διατροφική πρόκληση που αντιμετωπίσατε στα πρώτα δύο χρόνια του παιδιού σας;

Μοιραστείτε την εμπειρία σας και τις μικρές λύσεις που σας βοήθησαν.

Μπορεί να φανούν χρήσιμες και σε άλλους γονείς που βρίσκονται τώρα στην ίδια διαδρομή.

🩺 Ιατρική Ειδοποίηση

Η διατροφή στα πρώτα δύο χρόνια χρειάζεται να προσαρμόζεται στην ηλικία, την ανάπτυξη και τις ιδιαίτερες ανάγκες κάθε παιδιού.

Αν υπάρχει αλλεργία, δυσκολία στη σίτιση ή την κατάποση, ανεπαρκής πρόσληψη τροφής, ανησυχία για το βάρος ή την ανάπτυξη ή κάποια ειδική ιατρική κατάσταση, ζητήστε εξατομικευμένη καθοδήγηση από τον παιδίατρο ή τον κατάλληλο επαγγελματία υγείας.

Το άρθρο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν αντικαθιστά την προσωπική ιατρική ή διατροφική συμβουλή.