Μέχρι πρότινος οι επιστήμονες θεωρούσαν πως τα παιδιά μέχρι την ηλικία των 3 ή 4 ετών δεν έχουν αναπτύξει γλωσσικές αλλά και γνωστικές δεξιότητες που θα τους επέτρεπαν να έχουν αναμνήσεις από την περίοδο αυτή της ζωής τους.

Ωστόσο, πρόσφατη έρευνα που διεξήχθη υπό τον Δρ Κάρολ Πίτερσον καθηγήτρια του Πανεπιστημίου Μεμόριαλ του Καναδά απέδειξε ότι τα παιδιά αυτής της ηλικίας όχι μόνο έχουν αναμνήσεις αλλά και μπορούν να τις διηγηθούν λεπτομερώς.

Για να αντιληφθεί τη διαδικασία και τον τρόπο με τον οποίο γίνεται ο σχηματισμός των αναμνήσεων σε αυτό το στάδιο της παιδικής ηλικίας η Πίτερσον και η ομάδα της μελέτησαν δείγμα 140 παιδιών σε μια διαχρονική μελέτη.

Ζητήθηκε από τα παιδιά να ανακαλέσουν στην μνήμη τους τις 3 παλαιότερες αναμνήσεις τους και να τις τοποθετήσουν χρονικά.

Οι απαντήσεις στη συνέχεια διασταυρώθηκαν από τους γονείς που κλήθηκαν να επιβεβαιώσουν τα γεγονότα.

Μετά την έλευση 2 ετών το δείγμα επανακλήθηκε να απαντήσει στην ίδια ερώτηση.

Αυτό που διαπιστώθηκε ήταν ότι τα μικρότερα παιδιά έδωσαν διαφορετικές απαντήσεις από τις αρχικές ενώ τα παιδιά ηλικίας άνω των 10 ετών δεν διαφοροποίησαν τις απαντήσεις τους.

Η μνήμη δηλαδή φαίνεται να αποκρυσταλλώνεται στην ηλικία μετά τα 10 έτη.

Αξιοσημείωτο είναι επίσης το γεγονός πως στην μεγαλύτερη πλειοψηφία τους τα παιδιά δεν είχαν μνήμες από τραυματικές εμπειρίες.

Αντίθετα θυμούνταν περισσότερο καθημερινές σκηνές ή γεγονότα που τους έκαναν εντύπωση όπως για παράδειγμα την ανάπτυξη ενός λουλουδιού στο περβάζι του πεζοδρομίου ή το παιχνίδι στην αυλή του σπιτιού τους.

Άλλες μνήμες δείχνουν ότι τα παιδιά ήδη από μικρή ηλικία έχουν πολύπλοκη σκέψη οργανώνοντας σκανταλιές ή σκεπτόμενα τις συνέπειες.

Το παράδειγμα παιδιού που θυμόταν τα σχέδια που οργάνωνε για να κρύψει το σκυλάκι που περιμάζεψε από το δρόμο ή η μνήμη ενός άλλου αγοριού που φοβισμένο έχοντας καταπιεί ένα τουβλάκι από λέγκο σιωπούσε φοβούμενο την αντίδραση των γονιών δείχνουν ξεκάθαρα πως οι ενθυμίσεις των παιδιών δεν σχετίζονται με το συγκινησιακό πεδίο.

Η ψυχολόγος - ερευνήτρια ελπίζει μελλοντικά να βρει τις απαντήσεις σε νέα ερωτήματα αναφορικά με το ποια κριτήρια καθορίζουν αν μια ανάμνηση "μένει" ή "αποχωρεί" αποθηκευόμενη για πάντα στο χρονοντούλαπο του υποσυνειδήτου, χάνοντας ένα μέρος της παιδικής μας ηλικίας.

Άσπα Μητρακάκη

Ειδική Παιδαγωγός - Κοινωνική Ανθρωπολόγος

ειδικευμένη στην αντιμετώπιση μαθησιακών δυσκολίων/δυσλεξίας

http://dyslexiaathome.blogspot.gr/2011/10/best-news.html

Όταν το παιδάκι αρχίζει να ψάχνει για την επικύρωση της προσωπικότητάς του, όταν θέλει να κατακτήσει τα πράγματα που του αρέσουν, όταν θέλει να ξεφύγει από την προστασία του γονιού και και να αντιμετωπίσει από μόνο του τον κόσμο, τότε αρχίζει να συναντά τα πρώτα εμπόδια.

Νιώθει συνήθως ότι οι δυνάμεις και οι ικανότητες του είναι περιορισμένες γιατί οι γονείς του βάζουν όρια.

Μόλις το παιδάκι συναντήσει αυτά τα εμπόδια αντιδρά με 2 τρόπους:

Ή υπακούοντας γιατί περιμένει να το ανταμείψετε ή εξοργίζεται.

Το παιδί έχει ανάγκη να εκφράσει αυτό που αισθάνεται και οι ενέργειές του δε δαμάζονται όσο περισσότερο κατευθύνονται.

Δεν πρέπει να τιμωρούμε και να περιορίζουμε την επιθετικότητα του αλλά να το βοηθάμε να διαλέξει ανάμεσα στους διάφορους τρόπους έκφρασης της οργής που δε καταστρέφουν, δε βλάπτουν και δεν είναι επικίνδυνοι για το ίδιο και για τους άλλους.

Σε μια οικογένεια όπου επικρατούν συνεχείς και πολλές εντάσεις, οι συνήθειες πειθαρχίας είναι ασυνάρτητες, οι τιμωρίες χρησιμοποιούνται χωρίς λόγο και αιτία και υπάρχουν πολλές διακυμάνσεις της συμπεριφοράς και της διάθεσης των γονιών, το παιδί έχει την τάση να εκδηλώνει στο εξωτερικό περιβάλλον αποθέματα επιθετικότητας που συσσωρεύτηκαν στο περιβάλλον στο οποίο ζει.

Το παιδί που έχει συνηθίσει να αντιδρά ανάλογα με τις ιδιοτροπίες του, που δεν έχει σωστούς κανόνες πάνω στους οποίους να στηρίζεται και που του βάζουν όρια στις παρορμήσεις του, γίνεται συνήθως ένας "οικογενειακός τύραννος" με κρίσεις επιθετικότητας κάθε φορά που δεν πραγματοποιούνται οι επιθυμίες του.

Για να αντιμετωπίσετε μια τέτοια συμπεριφορά χρειάζεται να αλλάξετε τον τρόπο διαπαιδαγώγησης του παιδιού και να του βάλετε κανόνες που από μόνο του δε μπορεί και δεν ξέρει να δώσει.

Με τον τρόπο αυτό θα αρχίσει να ελέγχει και να βάζει στο σωστό δρόμο την επιθετικότητα του με τρόπους κοινωνικά αποδεκτούς.

Έτσι όπως ανησυχούμε για το πολύ επιθετικό παιδί θα πρέπει να ανησυχούμε κι για το παιδί που δεν έχει δείξει καθόλου σημάδια επιθετικότητας και είναι πάντα υπάκουο και καλόβουλο.

Ίσως το παιδί αυτό που είναι πού υποταγμένο να έχει ισχυρά ένστικτα επιθετικότητας αλλά να φοβάται να τα εκφράσει εξαιτίας της αυστηρής διαπαιδαγώγησης που το κάνει να αισθάνεται μονίμως ένοχο.

Στο παιδί που δεν επαναστατεί ποτέ πρέπει να του εμπνεύσουμε εμπιστοσύνη στον εαυτό του, βοηθώντας το να εκφράσει τις επιθυμίες και τις αντιθέσεις του.

Τα παιδιά που έχουν αποκτήσει εμπιστοσύνη στον εαυτό τους ξέρουν ποια είναι τα διακαιώματα τους και μπορούν να υπερασπίσουν τόσο τα δικά τους όσο και των άλλων χωρίς να χρειάζεται να καταφύγουν σε κρίσεις επιθετικότητας.

Στο παιχνίδι με τους φίλους του το παιδί μαθαίνει να συνεργάζεται και να συναγωνίζεται, να συμμορφώνεται με τους κανόνες της ομάδας, να προσδιορίζει το ρόλο του στην κοινωνία, να δίνει την ακριβή αξία στην ιδιοκτησία, μαθαίνει να μοιράζεται.

Για όλους αυτούς τους λόγους λοιπόν είναι καλό να διευκολύνουμε το παιδί από τα πρώτα ακόμα χρόνια στις ευκαιρίες που έχει και στην επιθυμία που δείχνει για κοινωνική ζωή.

Αν ένα παιδάκι 3-4 χρονών παίζει χαρούμενα στο σπίτι του οι γονείς μπορεί να βρίσκουν καμιά φορά πιο βολική αυτή την κατάσταση παρά να το πηγαίνει στα πάρκα και στα σπίτια φίλων όπου το παιδί θα βρει συντρόφους στο παιχνίδι.

Αντίθετα, είναι πολύ σημαντικό να μαθαίνει το παιδί να παίζει με συνομήλικους του και να επιζητάει τη συντροφιά τους, αν και σε αυτή την ηλικία είναι δύσκολο να μιλάμε για αληθινά καθαρή φιλία.

Στη σχολική ηλικία γεννιούνται οι "καρδιακές φιλίες" που με την πάροδο του χρόνου τείνουν να γίνουν πιο σταθερές.

Συχνά οι γονείς μιλούν με τους φίλους των παιδιών τους, έχουν την τάση να πιστεύουν ότι το παιδάκι τους δε μπορεί να παίξει με κάποιο άλλο παιδί επειδή εκείνο είναι επιθετικό, η απαθές κ.τ.λ.

Δεν μπορούμε πάντα να καταλαβαίνουμε τι βρίσκει το παιδί μας σε ένα άλλο για να το επιλέξει ως φίλο του.

Το σίγουρο είναι ότι πραγματικά από αυτή την σχέση βγαίνει κάτι που ικανοποιεί ορισμένες συναισθηματικές ανάγκες του. Κρίνοντας τους φίλους κινδυνεύετε να βλέπετε να ριζώνουν ακόμα περισσότερο αυτές οι φιλίες.

Είναι σωστό να το αφήνουμε να διαλέγει μόνο του τους φίλους του και να διευκολύνουμε με κάθε τρόπο την κοινωνική του ανάπτυξη, καλώντας τους φίλους στο σπίτι, δημιουργώντας τρόπους να συναντιούνται, να παίζουν και να διασκεδάζουν μαζί.

Όταν ένα παιδάκι δυσκολεύεται να κάνει φίλους έχει ανάγκη από τη βοήθεια μας.

Ας το ενθαρρύνουμε διοργανώνοντας συναντήσεις με άλλα παιδιά, ας μιλήσουμε με τη δασκάλα για να προσέξει αυτό το πρόβλημα του παιδιού και να το βοηθήσει να στην τάξη να δημιουργήσει φιλίες με άλλα παιδιά.

Για πολλά παιδιά στα πρώτα χρόνια ο φόβος είναι μια φυσιολογική συμπεριφορά που γεννιέται από τη συνειδητοποίηση της κατωτερότητας τους και της απειρίας τους.

Η προοδευτική κυριαρχία στο περιβάλλον τους τα κάνει να αποκτούν εμπιστοσύνη στις δυνάμεις τους και να αντιμετωπίζουν ήρεμα καινούργιες καταστάσεις.

Υπάρχουν ωστόσο παιδιά που διατηρούν ακόμα και στη σχολική ηλικία αυτή την αγχώδη συμπεριφορά που εκδηλώνεται με φόβο για τα καθήκοντα που έχουν να κάνουν.

Η αγωνία, όπως και το άγχος, μπορεί να οφείλεται σε οικογενειακούς λόγους, σε μια μητέρα αγχώδη που μεταδίδει αυτό το άγχος και στο παιδί της δημιουργώντας του φόβο, στην αντιμετώπιση μη οικογενειακών καταστάσεων ή σε ένα γεγονός θλιβερό που προκάλεσε στο παιδάκι φόβο και αγωνία που αργότερα γενικεύεται και σε άλλες καταστάσεις.

Μια αποτελεσματική βοήθεια που μπορούμε να προσφέρουμε στο παιδί που φοβάται είναι να το ενθαρρύνουμε σε οποιαδήποτε πρωτοβουλία.

Κάτι τέτοιο του δίνει σιγουριά για όσα γίνονται στην καθημερινή ζωή και απίστευτη αυτοπεποίθηση καθώς βλέπει ότι οι ικανότητές του έχουν αντίκρυσμα.

Το παιδί έχει ανάγκη να αποκτήσει πολλές ικανότητες για να γίνει όσο το δυνατόν περισσότερο ανεξάρτητο.

Συχνά ακόμα και το σχολείο για το παιδάκι μπορεί να είναι μια πηγή μεγάλου άγχους, τόσο που να το κάνει να θέλει να το απορρίψει.

Είναι το ίδιο απαραίτητο το παιδάκι να μάθει να αγαπήσει το σχολείο και να αντιμετωπίσει αυτή την καινούργια εμπειρία, αρχικά με τη βοήθειά μας και έπειτα μόνο του.

Πρέπει να το βοηθήσουμε και αν χρειαστεί να παραμείνουμε για λίγο μαζί του στο σχολείο αλλά να μην υποχωρήσουμε στις ιδιοτροπίες του.

Συχνά το παιδί δε μπορεί να εκφράσει με λόγια κατάλληλα αυτό που το απασχολεί και οι γονείς θα πρέπει να ξεπεράσουν αυτό το εμπόδιο με την διαίσθηση.

Δεν χρειάζεται να το ανακρίνετε και να το πιέσετε, αποκαλύπτοντας τους λόγους που μπορεί να ευθύνονται για την αγχώδη συμπεριφορά του σε προηγούμενες φορές.

Αν δεν μπορείτε να βρείτε τον λόγο μπορείτε να βοηθήσετε το παιδί με μια ήρεμη και αλληλέγγυα παρουσία, χωρίς να παραβλέπετε τα άγχη του παιδιού ή να αρνείστε τη βάση τους και χωρίς να το υποχρεώνετε να αντιμετωπίζει πολύ αγχώδης καταστάσεις αλλά ταυτόχρονα να υποστηρίζετε τις πιο ανεξάρτητες και λιγότερο παιδιάστικες συμπεριφορές.

Επομένως δε πρέπει να του κρύβουμε την πραγματικότητα.

Οι δυσκολίες, τα προσωπικά και επαγγελματικά προβλήματα σίγουρα προκαλούν άγχος στον καθένα μας και μπορεί να έχουν επιπτώσεις στα παιδιά μας με μορφές κληρονομικές και ίσως αυτή η κατάσταση να επιδεινώνεται συνέχεια.

Στόχος θα πρέπει να είναι αρχικά να προσπαθήσουμε να μη μεταφέρουμε το οποιοδήποτε άγχος στο παιδί και σε κάθε περίπτωση θα πρέπει να διερευνήσουμε ή να συζητήσουμε τι μπορεί να είναι αυτό που αγχώνει το παιδί για να περιορίσουμε τα αποτελέσματα και τις επιπτώσεις του κακού.

Να το βοηθήσουμε, είτε αλλάζοντας αυτό το «κάτι» στο περιβάλλον ή στη συμπεριφορά του, είτε να το βοηθήσουμε να προσαρμόζεται και να ανταπεξέρχεται σε δυσκολίες της καθημερινότητάς του με μεγαλύτερη σιγουριά.

Σίγουρα όλοι οι γονείς έχουν έρθει κάποια στιγμή αντιμέτωποι με την ερώτηση τους:

"Μαμά- μπαμπά θα πάρουμε ένα ζωάκι στο σπίτι μας;"

Η αγάπη του παιδιού προς τα ζώα είναι ένα αίσθημα ανεκτίμητο.

Παίζει τον πρώτο ρόλο στην κοινωνικοποίησή του και φέρνει στην επιφάνεια όλα τα αγνά συναισθήματα του χαρακτήρα του.

Για πολλούς λόγους η παρουσία ενός ζώου στη ζωή του παιδιού μπορεί να είναι ευεργετική και σίγουρα συμβάλει θετικά στην ανάπτυξή του.

Αυτά τα μικρά πλασματάκια διδάσκουν πίστη, φιλία, συμπόνια και ανιδιοτελή αγάπη, προσφέρουν διασκέδαση και δημιουργούν ένα ιδιαίτερο και ξεχωριστό είδος συντροφικότητας.

Το παιδί αποκτά έναν αληθινό φίλο που δεν θα ζητήσει αντάλλαγμα, γίνεται σύντροφος στο παιχνίδι και στη διασκέδαση και συνένοχος στις μικρές ζαβολιές του.

Είναι γεγονός ότι το ζώο προσφέρει το αίσθημα της ελευθερίας, γίνεται ο προστάτης του παιδιού και ο καλύτερος συνομιλητής.

Δεν παρεμβαίνει, δε διακόπτει και καταλαβαίνει τα πάντα χωρίς να βρίσκει καμία ιστορία ακατανόητη και ανιαρή.

Είναι πάντα πιστό, δεν σε κρίνει, δε θα σε προδώσει ποτέ, αφοσιώνεται και δίνει απλόχερα την αγάπη του .

Με έναν τέτοιο φίλο δε θα νιώθει ποτέ μοναξιά.

Η συνύπαρξη του παιδιού με ένα ζωάκι το καθιστά πιο υπεύθυνο και ώριμο καθώς πρέπει να αναλάβει ευθύνες για τη φροντίδα του και τις πρώτες ανάγκες του.

Βοηθά το παιδί να κοινωνικοποιηθεί, το κάνει να κατανοήσει την έννοια της φιλίας και του ξυπνά τη στοργή και τη χαρά της προσφοράς.

Ακόμα η συνύπαρξη του παιδιού με το ζώο δίνει μαθήματα ζωής.

Το παιδί μαθαίνει και στην πράξη των κύκλο της ζωής, ανακαλύπτει και συνειδητοποιεί.

Συγκεκριμένα παρατηρεί την ανάπτυξη και την εξέλιξη του ζώου, τη συμπεριφορά του, την διαδικασία της γονιμοποίησης, τη γέννηση, τις αρρώστιες και έρχεται σε επαφή με την απώλεια και τον θάνατο.

Πολλοί γονείς από την πλευρά τους ανησυχούν για τυχόν αρρώστιες που μπορεί να μεταφέρει ένα ζώο και πανικοβάλλονται για τις μολύνσεις και τις επιπτώσεις στην υγεία.

Στην πραγματικότητα δεν υπάρχει λόγος για πανικό.

Η σωστή ενημέρωση ανάλογα με το κάθε ζωάκι από τον κτηνίατρο και οι λήψη προφυλάξεων θα σας βοηθήσει σημαντικά να μη μεγαλοποιείτε τους φόβους σας.

Σε κάθε περίπτωση θα πρέπει να σκεφτείτε πρακτικά και βασικά πράγματα και να μην πάρετε την απόφαση σας αυθόρμητα και βιαστικά.

Πρώτα από όλα θα πρέπει να συνειδητοποιήσετε ότι θα το έχετε μαζί σας για πάρα πολλά χρόνια και να σιγουρευτείτε πως μπορείτε να αναλάβετε τις ευθύνες σας και να αντεπεξέλθετε στις υποχρεώσεις σας για τη φροντίδα του και της καλύτερες συνθήκες διαβίωσης του.

Κατά την επιλογή του ζώου ενημερωθείτε για τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του και λάβετε υπόψιν σας την προσωπικότητα και την ηλικία του παιδιού σας.

Συμβουλές για την απόφαση σας

- Είναι απαραίτητη η γνώμη του παιδιού. Φροντίστε να επιλέξετε ένα ζωάκι που επιθυμεί και εκείνο.

- Προσπαθήστε να ενημερωθείτε και να πάρετε πληροφορίες από γνωστούς που έχουν ήδη το συγκεκριμένο ζώο στο σπίτι τους.

- Γνωστοποιήστε στο παιδάκι σας ότι η απόκτηση ενός ζώου δεν είναι εύκολη υπόθεση και εκτός από τη διασκέδαση και το παιχνίδι επιβάλλεται να αντεπεξέλθουν σε ορισμένες υποχρεώσεις και να αναλάβουν ευθύνες.

- Εξηγήστε του ότι τα ζώα είναι αληθινά πλάσματα που έχουν ευαισθησίες και πρέπει να τους συμπεριφερόμαστε με σεβασμό, κατανόηση και αγάπη.

Το ζωάκι πρέπει να το αντιμετωπίζουμε στην πραγματικότητα σαν μέλος της οικογένειας.

Σίγουρα ότι δώσετε στον τριχωτό φίλο σας θα το επιστρέψει διπλάσια και το παιδάκι σας θα μάθει κοντά του το μεγαλύτερο αγαθό της ζωής και την μεγαλύτερη προϋπόθεση για την αξία της ανθρωπιάς ,την αξία της αγάπης.

Οι κρίσεις οργής είναι συχνές στα μικρά παιδιά που εκδηλώνουν με αυτό τον τρόπο την αντίδρασή τους στις απαγορεύσεις και στις αποτυχίες.

Πίσω από την εκδήλωση οργής ( άγρια κλάματα, χτύπημα στων ποδιών στο έδαφος, σφίξιμο των χεριών κτλ.) υπάρχει χωρίς αμφιβολία μια ανάγκη για σιγουριά, αυτονομία ή κατανόηση για την οποία εμείς δεν πρέπει να αδιαφορήσουμε.

Η τάση να κάνει πράγματα που ξεπερνούν τις ικανότητες του μπορεί να το οδηγεί σε αποτυχίες και να προκαλεί την οργή του.

Η ίδια συμπεριφορά μπορεί να εκδηλωθεί στο παιδί όταν εκείνο θέλει να ασχολούνται μαζί του ή όταν το διακόπτουμε για να του επιβάλλουμε μια άλλη ενέργεια, άλλα ενδιαφέροντα.

Ένα στιγμιαίο και περιστασιακό ξέσπασμα οργής δεν έχει μεγάλη σημασία.

Το παιδί συνήθως αντιδρά έτσι μετά από μια απογοήτευση.

Όταν το παιδί μεγαλώσει οι εκδηλώσεις τις οργής θα τείνουν να ελαττωθούν σε ένταση και συχνότητα και θα αντικατασταθούν από περισσότερο ήπια και αποδεκτά ξεσπάσματα.

Εάν δεν θέλουμε να προεκταθεί η νηπιακή τάση του παιδιού για καπρίτσια είναι καλό να προσπαθούμε να καταλάβουμε τι πράγμα θέλει το παιδί να εκφράσει με την οργή του, να μην το περιορίσουμε αυστηρά και να το κριτικάρουμε σωστά για αυτά τα ξεσπάσματα.

Να προσπαθούμε να μη το χαϊδεύουμε και να μη του δίνουμε μεγάλη προσοχή όταν έχει αυτές τις κρίσεις.

Με σταθερότητα και κατανόηση πρέπει να το κάνουμε να καταλάβει πως υπάρχουν και άλλοι τρόποι αντίδρασης και ότι είμαστε διατεθειμένοι να το βοηθήσουμε.

Το δικό μας παράδειγμα σε αυτόν τον τομέα έχει πολύ μεγάλη σημασία.

Σε μια οικογένεια στην οποία οι γονείς πολύ δύσκολα συγκρατιούνται, θα είναι αρκετά δύσκολο να ζητήσουμε και να απαιτήσουμε κάτι τέτοιο από το παιδί.

Αντίθετα, πρέπει να το κάνουμε να καταλάβει ότι συμβαίνει και σε εμάς να θυμώνουμε, να αναγνωρίζουμε αυτή την τάση και να κανονίζουμε τις συνέπειες για να αποφεύγουμε τυχόν ζημιές και στεναχώριες για τον εαυτό μας και για τους άλλους, συχνά για λόγους μάταιους.

Το να νιώθει ένα παιδάκι ότι ντρέπεται είναι πολύ συχνό φαινόμενο.

Στα πρώτα χρόνια της ζωής του εκδηλώνεται σαν μια μορφή αρνητισμού και αποτελεί μια από τις συνηθισμένες πλευρές που σκιαγραφούν την προσωπικότητά του.

Η δειλία είναι πολύ συχνή στα παιδιά, ιδιαίτερα όταν βρίσκονται μπροστά σε ενήλικες και σε άλλα παιδιά που δεν γνωρίζουν.

Σε αυτές τις περιπτώσεις φαίνονται ντροπαλά, δειλά, αγχώδη, αμήχανα και δείχνουν ακόμα πιο περιορισμένα από ότι είναι στην πραγματικότητα.

Φυσικά υπάρχουν υπερβολικές διαφορές από παιδί σε παιδί.

Σε μερικά η δειλία εκδηλώνεται με μια στιγμιαία ντροπή και λιγότερη ανεξαρτησία και σε άλλα σαν τρόμος για τις κοινωνικές σχέσεις που εκφράζεται αμέσως με κλάματα και φωνές.

Ποιοι λόγοι κάνουν όμως ένα παιδί δειλό και ένα άλλο όχι;

Είναι αρκετά εύκολο να αποδώσουμε αυτή την διαφορά στο χαρακτήρα, αλλά είναι αρκετά δύσκολο να υποστηρίξουμε ότι η δειλία είναι ένα έμφυτο χαρακτηριστικό, παρά μια συμπεριφορά επίκτητη.

Η δειλία μπορεί να γεννηθεί από μια παρόμοια συμπεριφορά των γονιών που τη μεταδίδουν στο παιδί από μια οικογενειακή ζωή χωρίς κοινωνικές σχέσεις, από μια υπερπροστατευτική ή πολύ αυστηρή διαπαιδαγώγηση, από το πέρασμα του παιδιού από το ένα περιβάλλον στο άλλο που είναι πολύ διαφορετικό, από την επαφή με ενήλικες που το έχουν τρομάξει κ.τ.λ.

Η δειλία σε όλες αυτές τις μορφές ερεθίζει γενικά πολύ τους γονείς, μια συμπεριφορά που αντί να μειώσει τη δειλία του παιδιού την αυξάνει.

Ο καλύτερος τρόπος να καταπολεμήσουμε την ντροπή που νιώθει ένα παιδάκι είναι πάνω από όλα να αποφεύγουμε μπροστά σε μια τέτοια συμπεριφορά να εκφράζουμε την απογοήτευσή μας και να συζητάμε για αυτήν όταν το παιδί είναι μπροστά.

Οι μέθοδοι μεταχείρισης διαφέρουν αργότερα, σχετικά με άλλους παράγοντες που δημιουργούν στο παιδάκι αυτή τη συμπεριφορά.

Εξετάζουμε έτσι με ειλικρίνεια για εκείνο που του έχουμε ζητήσει, εάν οι απαιτήσεις μας ήταν λογικές, αν ήμασταν πολύ αγχώδεις και υπερβολικοί, αν ήμασταν πολύ αυστηροί ή πολύ ανυπόμονοι στην απασχόληση μας μαζί του και στην ικανοποίηση των απαιτήσεων του, αν του είχαμε ζητήσει πράγματα δυσανάλογα που δεν ήταν σε θέση να καταλάβει ή να ικανοποιήσει, αν το αφήναμε μόνο του για πολύ μεγάλο χρονικό διάστημα και αν δεν του δίναμε την δυνατότητα να έχει καινούργιες κοινωνικές επαφές και χωρίς τη βοήθειά μας.

Πρέπει να το ενθαρρύνουμε φιλικά να ξεφύγει από αυτή τη συμπεριφορά, επιδοκιμάζοντας το για εκείνο που γνωρίζει να κάνει.

Να προσπαθούμε με κάθε τρόπο να το κάνουμε να αποκτήσει μεγαλύτερη σιγουριά στον εαυτό του, να το παροτρύνουμε να παίζει και να έρχεται σε επαφή με τα άλλα παιδάκια, να το προτρέψουμε για κοινωνικές επαφές και να το αφήνουμε ελεύθερο να γνωρίσει και να αναμετρηθεί μέσα από αυτές τις σχέσεις με τους άλλους.

Το παιδί μπορεί να μη φοβάται πράγματα που είναι πραγματικά επικίνδυνα και αντίθετα να φοβάται αθώα πράγματα, αφού οι φόβοι του εξαρτιούνται από την πείρα που τα αντιμετωπίζει.

Μια εμπειρία είναι η μίμηση των γονιών, με την οποία το παιδί μαθαίνει να φοβάται τα πράγματα τα οποία φοβόμαστε κι εμείς.

Για παράδειγμα μια μητέρα που φοβάται τα σκυλιά κάνει και το παιδί να έχει τον ίδιο φόβο.

Επιπλέον μια από τις πιο σημαντικές αιτίες του φόβου είναι μια καθόλου ήρεμη οικογενειακή ατμόσφαιρα με συνεχής τσακωμούς μεταξύ των γονιών.

Το παιδί καταλαβαίνει τα πάντα και αρχίζει να φοβάται γιατί του λείπει η σιγουριά.

Μια άλλη συχνή αιτία οφείλεται σε μια γενική συμπεριφορά πολύ απαιτητική και ιδιαίτερα αυστηρή.

Το παιδί αισθάνεται ότι δεν είναι ικανό να κάνει αυτό που του ζητούν οι γονείς του.

Από την άλλη μεριά φοβάται την αποδοκιμασία τους και σιγά σιγά ο φόβος αρχίζει να γίνεται συνήθεια.

Τα παιδιά περνούν περιόδους φόβου σύντομες ή πολύ παρατεταμένες.

Φοβούνται για κινδύνους που στην πραγματικότητα δε διατρέχουν και αισθάνονται ότι απειλούνται από πρόσωπα πραγματικά ή φανταστικά.

Επίσης καταλαμβάνονται από πανικό στη θέα ορισμένων ζώων και συνήθως τρομάζουν από διάφορους θορύβους.

Οφείλουμε να σεβόμαστε τους φόβους τους, ας είναι και παράλογοι, εξηγώντας τους ότι έχει συμβεί και σε εμάς κατά καιρούς να φοβόμαστε και ότι καταφέραμε να το ξεπεράσουμε.

Δε δίνουμε συγχρόνως πολύ βάρος στους φόβους τους αλλά προσπαθούμε να τους αποδραματοποιούμε ή να τα αποσπάμε με τρυφερότητα.

Είναι σημαντικό να τα βοηθάμε πάντα όταν μας χρειάζονται και μας το ζητάνε.

Αν το παιδί κλαίει και μας φωνάζει το βράδυ κάνουμε ότι μπορούμε να το καθησυχάσουμε και αν θέλει το φως αναμμένο του το αφήνουμε.

Είναι καταστροφικό να αποδοκιμάζουμε το παιδί για τους φόβους του ή να το σπρώχνουμε σε τολμηρές πράξεις από τη στιγμή που δε αισθάνεται σιγουριά.

Ακόμα και αν εμείς θεωρούμε ότι δεν υπάρχει απολύτως κανένας λόγος να φοβάται, το παιδί μπορεί να βλέπει τον κίνδυνο που δεν υπάρχει και να είναι πραγματικά φοβισμένο.

Πρέπει να το κάνουμε να καταλάβει πως το να φοβάται είναι ένα πράγμα συνηθισμένο που συμβαίνει σε όλους, ότι εύκολα μπορεί να το ξεπεράσει και ότι είμαστε διαθέσιμοι να το βοηθάμε οποιαδήποτε στιγμή.

Μια νηπιακή ηλικία που δίνει στο παιδί την ευκαιρία να επιδοκιμάζεται και να είναι σεβαστό για τις προθέσεις του και τις προσπάθειές του συμβάλει στο να αναπτύξει σε αυτήν την περίοδο σιγουριά για τις δικές του ικανότητες.

Όλοι έχουμε ανάγκη να αισθανόμαστε ότι είμαστε αποδεκτοί και σεβαστοί για το άτομό μας, όταν διαμέσου της επιδοκιμασίας το άτομο αποκτάει σιγουριά και εμπιστοσύνη για τις ικανότητες του.

Αν θέλουμε και η επιδοκιμασία έχει μεγάλη σημασία.

Πρέπει να είμαστε ξεκάθαροι με το παιδί όταν εκφράζουμε κάποια επιφύλαξη ή αποδοκιμασία κάνοντάς το να καταλάβει πως η τιμωρία δεν απευθύνεται κατευθείαν προς αυτό, μα προς μια συμπεριφορά του ή πράξη που πρέπει να μάθει να την αποφεύγει.

Το παιδί έχει ανάγκη από την σιγουριά που βασίζεται στην πεποίθηση ότι γίνεται αποδεκτό όπως είναι.

Αυτό το είδος της σιγουριάς και της αυτοεκτίμησης αυξάνει αργά με τα χρόνια και προέρχεται από την ικανοποίηση των προσωπικών του αναγκών, από την ευχαρίστηση να καταφέρνει να κάνει κάτι και από την αίσθηση ότι είναι αγαπητό στους άλλους.

Πολύ συχνά, αντίθετα, η έλλειψη σιγουριάς γεννιέται από μια συμπεριφορά μεγάλης κριτικής σε σχέση με το παιδί, από έλλειψη ανεξαρτησίας και από την ελάχιστη δυνατότητα που του προσφέρεται για να δώσει διέξοδο στις επιθυμίες του.

Το παιδί έχει ανάγκη, και οι γονείς του το υποστηρίζουν , από τη βοήθεια τους για να ξεπερνάει τη σύγκρουση μεταξύ των πρωτόγονων ενστίκτων και της επιθυμίας να συμμορφώνεται με το περιβάλλον και μεταξύ της επιθυμίας να παραμείνει στο στάδιο της ανεξαρτησίας και της θέλησης να μεγαλώσει.

Έχει για το λόγο αυτό ανάγκη από μια πειθαρχία που θα το βοηθά να αναπτύξει την αίσθηση της αυτοκυριαρχίας και ταυτόχρονα να προστατεύεται από εκείνες τις εξωτερικές εμπειρίες και τα εσωτερικά ένστικτα που θα μπορούσαν να είναι πολύ ισχυρά για αυτό.

Τα άλλα παιδιά, κυρίως τα πιο μικρά, αντιμετωπίζονται από εκείνα σαν παρείσακτα που μπορούν να αποσπάσουν την προσοχή και την αγάπη των γονιών.

Η πρώτη ευκαιρία για να δοκιμάσει αισθήματα ζήλιας και ανταγωνισμού παρουσιάζεται με τη γέννηση ενός μικρού αδερφού, όταν βρίσκεται στη θέση να πρέπει να μοιραστεί με αυτόν την προσοχή των γονιών.

Αυτά τα αισθήματα είναι τόσο πιο σφοδρά όσο πιο μικρό είναι το παιδί.

Αν το παιδί είναι πέντε ή έξι χρονών έχει άλλες σχέσεις έξω από τον οικογενειακό κόσμο, έχει άλλα ενδιαφέροντα που του αποσπούν την προσοχή.

Μερικά παιδιά ξεπερνούν εύκολα αυτή τη στιγμή, άλλα μπορεί να υποφέρουν πάρα πολύ και να οπισθοδρομούν.

Αυτή η οπισθοδρόμηση εκδηλώνεται με συμπεριφορές όπως να ρουφούν το δάχτυλο, να βρέχουν το κρεβάτι, να μιλάνε σαν μωρά και γενικότερα να κάνουν οτιδήποτε που θα μπορούσε να αποσπάσει την προσοχή σας.

Είναι καλό γενικά να προετοιμάζεται το παιδί για τον ερχομό του μικρού αδερφού μερικούς μήνες πριν από τη γέννηση του και να το περιγράφετε σαν ένα πολύ όμορφο και ευχάριστο γεγονός που πρόκειται να συμβεί, χωρίς όμως να δίνεται μεγάλη έμφαση και χωρίς να μιλάτε συνέχεια για αυτό.

Αν πρέπει να γίνει κάποια αλλαγή στη ζωή ή στις συνθήκες του παιδιού π.χ. αλλαγή δωματίου ή κρεβατιού, είσοδος στο σχολείο κ.τ.λ., θα είναι καλό να το κάνουμε όσο το δυνατόν νωρίτερα από τον ερχομό του δεύτερου παιδιού.

Με αυτό τον τρόπο το παιδί δε θα συνδέσει τα δύο γεγονότα ώστε να αποδώσει το φταίξιμο στο αδερφάκι.

Ειδικά τον πρώτο καιρό η επαφή με το νεογέννητο θα είναι πολύ δύσκολη.

Θα χρειαστεί πολύ υπομονή και επιμονή για να φτάσετε στο στόχο σας και τελικά το παιδί να το δεχθεί θετικά.

Αν η μητέρα του δώσει όλη την προσοχή μπορεί, αν του δίνονται περισσότερα προνόμια χωρίς να του ζητούνται πολλά πράγματα, αν το αφήνουμε να μας βοηθάει στην περιποίηση του μικρού με το να του επιτρέπουμε και να το εμπιστευόμαστε να κάνει κάποια πράγματα, ίσως το παιδί να ξεπεράσει αρκετά σύντομα αυτή τη φυσική ζήλια.

Περίπου το 10% των παιδιών ηλικίας από 4 ως 6 ετών έχουν βιώσει ένα επεισόδιο εφιάλτη.

Ο εφιάλτης είναι μια μικρή αφύπνιση συνήθως στο δεύτερο μισό του ύπνου και συνοδεύετε από φωνές και κλάματα.

Το επόμενο πρωί το παιδάκι μας πιθανόν να μην είναι σε θέση να θυμηθεί και να διηγηθεί το όνειρο του.

Η κυριότερη αιτία εφιάλτη είναι η θέαση ή η ακρόαση κάτι τρομακτικού για εκείνο κατά τη διάρκεια της ημέρας και ιδιαίτερα όταν αυτό συνέβη λίγο πριν τον ύπνο.

Επίσης το άγχος, η κούραση, η αλλαγή περιβάλλοντος, ο αποχωρισμός από τους γονείς ή και μια ασθένεια είναι πολύ συχνές αιτίες που προκαλούν εφιάλτες.

Όσο μεγαλώνει το παιδάκι μας το οι εφιάλτες γίνονται λιγότερο συχνοί, χωρίς αυτό να σημαίνει πως δεν υπάρχουν και περιπτώσεις που μπορεί να το βασανίζουν για αρκετό καιρό.

Πώς μπορώ να αναγνωρίσω μια νύχτα τρόμου;

Μια συνηθισμένη αντίδραση είναι να κλαίει και να ουρλιάζει με τα μάτια ανοιχτά και στην προσπάθεια σας να το ηρεμήσετε να μη σας δώσει απολύτως καμία σημασία.

Είναι πολύ φοβισμένο και τρομαγμένο, αλλά στην πραγματικότητα δεν μπορεί να καταλάβει τι ακριβώς του συμβαίνει.

Σε τι διαφέρει από έναν εφιάλτη;

Ο εφιάλτης εμφανίζεται συνήθως κατά τη διάρκεια του λεγόμενου REM ύπνου (Ύπνος γρήγορων κινήσεων των ματιών).

Είναι το πέμπτο στάδιο του ύπνου και χαρακτηρίζεται από γρήγορες κινήσεις των ματιών, από εγκεφαλικά κύματα που δείχνουν ενεργοποιημένα και μοιάζουν με πολύ ελαφρύ ύπνο ή με την εγρήγορση, αλλά και από βαθιά χαλάρωση των μυών, παρόμοια με αυτή στο βαθύ ύπνο.

Ένας εφιάλτης μπορεί να ξυπνήσει το παιδί και το παιδί θα θυμάται γενικά το κακό όνειρο.

Πόσο θα διαρκέσει;

Μια νύχτα τρόμου μπορεί να διαρκέσει από μερικά λεπτά έως μισή ώρα.

Τι πρέπει να κάνω;

Δεν υπάρχουν πολλά που μπορείτε να κάνετε όταν το παιδί σας βιώνει μια νύχτα τρόμου.

Το σίγουρο είναι πως θα πρέπει να το καθησυχάσετε χαϊδεύοντας το στην αγκαλιά σας και να παραμείνετε μαζί του μέχρι ο τρόμος να περάσει.

Να παραμείνετε όσο πιο ψύχραιμοι μπορείτε για να τους μεταφέρετε την ηρεμία και το αίσθημα ασφάλειας κάθε φορά που ξυπνά τρομαγμένο.

Τι μπορώ να κάνω για να αντιμετωπίσω τους εφιάλτες;

Από τις πρώτες φορές που θα διαπιστώσετε ότι το παιδάκι σας αρχίζει να βλέπει εφιάλτες, θα πρέπει να αναρωτηθείτε αν υπάρχει πίεση στο περιβάλλον του και να σκεφτείτε κάποιες από τις αιτίες που αναφέραμε παραπάνω.

Το ήρεμο κλίμα, η τήρηση συγκεκριμένου ωραρίου ύπνου, η αποφυγή εντάσεων, καβγάδων και παρατηρήσεων πριν από τον ύπνο είναι κάποια σωστά βήματα για να προληφθεί ένα δυσάρεστο κλίμα που μπορεί να οδηγήσει σε εφιάλτες.

Ζητήστε από το παιδάκι σας την επόμενη μέρα να ζωγραφίσει αυτό που τους φόβισε και στη συνέχεια ρωτήστε το τι είναι αυτό που πιστεύει ότι θα μπορούσε να διώξει το φόβο.

Αν οι εφιάλτες επιμένουν για πολύ καιρό και δεν βλέπετε κανένα αποτέλεσμα, το καλύτερο που θα μπορούσατε να κάνετε είναι να απευθυνθείτε σε κάποιον παιδοψυχολόγο.

Γράφει ο Lucio Della Seta, ψυχαναλυτής της σχολής του Υung, μέλος του “International Association for Analytical Psychology” .

Μια ιστορία…

Το πρόβλημα είναι ότι οι τιμωρίες, εν γένει, προκαλούν σοβαρά τραύματα στην παιδική ψυχή, διότι συχνότατα είναι ξεσπάσματα θυμού των γονέων ή τυφλή και ανούσια επιθετικότητα, χωρίς καμιά παιδαγωγική βάση.

Ο τρόμος που παράγεται εγγράφεται πάνω στα ενοχικά συναισθήματα ή δημιουργούνται και τα δύο μαζί.

Θέλω να αναφέρω μια περίπτωση που δεν εγγράφηκε στο ενοχικό συναίσθημα, αλλά προκάλεσε μόνο πανικό, την οποία όμως θεωρώ ενδιαφέρουσα, διότι περιέχει και ορισμένες σημαντικές πληροφορίες για τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί το παιδικό μυαλό στη διάρκεια μιας τιμωρίας.

Ένα κοριτσάκι 5 ετών ζούσε με τους γονείς του σε μια μονοκατοικία.

Ήταν μοναχοκόρη κι επειδή, όπως συμβαίνει με τα μικρά παιδιά, συχνά βαριόταν, είχε εφεύρει ένα παιχνίδι για να ξεχνιέται.

Πήγαινε στον κήπο και ακουμπούσε στα σύρματα του αυλόγυρου που έβλεπε στο δρόμο.

Εκεί, με αγγελικό χαμόγελο, ζητούσε από τους περαστικούς να βάλουν το δάχτυλό τους μέσα στα σύρματα και τότε έδινε μια γερή δαγκωματιά.

Σημειώνω ότι ήταν ένα πολύ έξυπνο κοριτσάκι και εάν μερικές φορές συμπεριφερόταν έτσι ήταν επειδή είχε γονείς τόσο καλούς και στοργικούς που την έκαναν να νιώθει ασφαλής και προστατευμένη σε βαθμό που να μπορεί να προκαλεί τον κόσμο, τουλάχιστον μέσα από το σπίτι της.

Αυτή όμως ήταν μια συνήθεια που έπρεπε να κοπεί με κάθε τρόπο.

Μια μέρα την πήρε ο πατέρας, την οδήγησε στο σαλόνι και της έδωσε μερικές ξυλιές.

Η μητέρα ήταν παρούσα, έραβε καθισμένη στην πολυθρόνα κι όσο ο πατέρας τιμωρούσε την κόρη, εκείνη εξακολούθησε ατάραχη τη δουλειά της, χωρίς να σηκώσει ούτε τα μάτια.

Οι ξυλιές δεν ήταν τίποτε σοβαρό για τη μικρή, αλλά το γεγονός ότι η μητέρα καθόταν εκεί αμέτοχη και δεν έσπευσε να τη βοηθήσει την τάραξε και την τρόμαξε.

Το ψυχολογικό επίπεδο της ηλικίας της δεν της επέτρεψε να καταλάβει το θέμα και να συλλάβει το συνολικό πλαίσιο.

Καταλάβαινε ότι το ξύλο που έτρωγε ήταν επειδή δάγκωνε τους περαστικούς.

Ήξερε ότι αυτός που την τιμωρούσε ήταν ο πατέρας της.

Αλλά η εικόνα της μητέρας που δεν έτρεξε να τη βοηθήσει, ενώ εκείνη πονούσε, της ήταν εντελώς ακατανόητη, αναίτια, πηγή τρόμου, συμπαντικής μοναξιάς, αίσθηση θανάτου.

Εκείνο το κοριτσάκι σήμερα είναι μια εξηντάχρονη γυναίκα που αντιμετώπισε τις αντιξοότητες της ζωής της με θάρρος.

Ήταν πάντοτε καλά ψυχολογικά.

Πριν από δυο χρόνια όμως, μετά από μια χειρουργική επέμβαση του συζύγου της η οποία μάλιστα πήγε εξαιρετικά καλά, έπεσε σε βαριά κατάθλιψη.

Η σκέψη ότι ο άντρα της μπορούσε να πεθάνει -ήταν η πρώτη φορά στη ζωή της που βρισκόταν μπροστά στον πραγματικό κίνδυνο να μείνει μόνη- ξύπνησε το τραύμα της πρωτογενούς μοναξιάς των 5 της χρόνων.

Η ενεργοποίηση ενός παιδικού τραύματος στον ενήλικα προκαλεί μερική παλινδρόμηση.

Τα αισθήματα που συνδέονται με το τραύμα βγαίνουν στην επιφάνεια με την αρχική ένταση του παιδικού βιώματος, δε φιλτράρονται από την ώριμη σκέψη ούτε από τη φιλοσοφία της ζωής που αποκτούμε μεγαλώνοντας.

Δίχως το παλιό κείνο τραύμα, το πιο πιθανό είναι ότι αυτή η γυναίκα θα ένιωθε ό,τι νιώθουν όλοι σε παρόμοιες καταστάσεις: μεγάλο φόβο που περνάει μαζί με τον κίνδυνο.

Για να αποτρέψει αυτό το τραύμα η μητέρα της όφειλε να βρει τρόπο να είναι πιο συμμετοχική.

Θα μπορούσε, για παράδειγμα, να σχολιάσει, «τώρα θα τις φας από τον μπαμπά, για να μάθεις να μη δαγκώνεις τον κόσμο», παίζοντας ενδεχομένως το ρόλο της κακής και πάντως δηλώνοντας, με κάποιο τρόπο, την καθησυχαστική της παρουσία.

Δυστυχώς, το μυαλό των μεγάλων αδυνατεί να συλλάβει τι διαδραματίζεται μέσα στην παιδική ψυχή.

Γι’ αυτό μπορεί να μας φαίνεται παράλογο που η εφιαλτική μοναξιά την οποία βίωσε εκείνο το κοριτσάκι για λίγα δευτερόλεπτα σημάδεψε την παιδική ψυχή και ξαναβγήκε στην επιφάνεια με την πρώτη ευκαιρία.

Κι όμως, αυτό ακριβώς συνέβη.

Το τραύμα εκείνης της μικρής ήταν τόσο ισχυρό που προκάλεσε μια οδυνηρή κατάθλιψη μετά από 55 χρόνια.

Πότε πρέπει να τιμωρούμε τα παιδιά;

Εάν στόχος μας είναι να αποτρέπουμε το παιδί από εκδηλώσεις λανθασμένης συμπεριφοράς τότε, για να μην τραυματίζουμε την αυτοεκτίμησή του, η τιμωρία πρέπει να είναι ακαριαία και να εφαρμόζεται τη στιγμή που γίνεται η αταξία.

Όταν αφήνουμε να περνάει χρόνος ανάμεσα στην αταξία και την τιμωρία, δε βοηθούμε το παιδί να αποκτήσει συνείδηση, διότι οι συνειρμοί στον παιδικό μυαλό είναι εύθραυστοι και απλώς του δημιουργούμε ενοχές.

Γιατί η μαμά δεν πρέπει να αναθέτει στον μπαμπά την τιμωρία;

Η αργοπορημένη τιμωρία κάνει πάντα κακό.

Μια μητέρα που δεν μπορεί να αναλάβει τις ευθύνες της και παραπέμπει την τιμωρία «στον μπαμπά που θα γυρίσει το βράδυ και θα γίνει θηρίο, όταν μάθει τι έκανες», δεν μπορεί να επιδράσει θετικά στην ψυχική δομή του παιδιού.

Αντιθέτως θα του προκαλέσει εντάσεις που ενδέχεται να εξελιχθούν σε χρόνιο άγχος, θα τον κάνει να μισήσει τον πατέρα αλλά και τη μητέρα, διότι είναι προδότρια, κι αυτό το μίσος θα το κάνει να νιώθει μοναξιά και ενοχή.

Όταν τιμωρούμε ένα παιδί, πρέπει να το κάνουμε να καταλαβαίνει ότι η πράξη του είναι λάθος και όχι το ίδιο.

Κατανοώ πως αυτό έχει δυσκολίες, αλλά, εάν το αποφασίσουμε, πραγματικά θα το πετύχουμε.

Είναι πολύ σημαντικό να του δώσουμε να καταλάβει ότι το τιμωρούμε για να θυμάται τι δεν έκανε σωστά και να μην το ξανακάνει.

Επίσης, μια τιμωρία για να μη δημιουργεί ενοχές, δεν πρέπει να είναι προσβλητική.

Δεν πρέπει να συνοδεύεται από απαξιωτικές λέξεις και να κοινοποιείται στους άλλους.

Ένα παιδί καταλαβαίνει με ανακούφιση ότι δεν ταπεινώνεται.

Αυτό όχι μόνο δε μειώνει το αποτέλεσμα της τιμωρίας, αλλά ενισχύει και τη συνειδητοποίηση.

Η σημασία της μη λεκτικής τιμωρίας

Είναι καλό λοιπόν να χρησιμοποιούμε τη μη λεκτική επικοινωνία –εξάλλου, όταν απευθυνόμαστε σε ένα παιδί, βασιζόμαστε περισσότερο στις εκφράσεις, στον τόνο της φωνής και στις χειρονομίες.

Η τιμωρία είναι επικοινωνία τέτοιου τύπου.

Φυσικά, δεν πρόκειται ούτε για αντίποινα ούτε για εκδίκηση, αλλά για μια συμπεριφορά που ο ρόλος της είναι αποκλειστικά και μόνο να αφήνει στη μνήμη του παιδιού ένα μικρό ίχνος, όσο χρειάζεται ώστε από μόνο του να αποφεύγει την αρνητική συμπεριφορά.