Η ψυχολόγος-παιδοψυχολόγος και συγγραφέας αρκετών βιβλίων μεταξύ των οποίων τα "Οι γονείς κάνουν τη διαφορά", "Μεγαλώστε ευτυχισμένα παιδιά", "Οι γονείς χωρίζουν" και "Παιδιά στην εφηβεία, γονείς σε κρίση", κυρία Αλεξάνδρα Καππάτου συμβουλεύει.

Η κακή επίδοση συνήθως αποτελεί αντίδραση στην εσωτερική και εξωτερική πίεση που αισθάνονται οι έφηβοι.

Μέσα στη γενική αναστάτωσή τους δίνουν για κάποιες περιόδους άλλες προτεραιότητες, οπότε οι βαθμοί έρχονται αναπόφευκτα σε δεύτερη μοίρα.

Το φαινόμενο παρατηρείται κυρίως όταν το παιδί βρίσκεται σε μεταβατική φάση εξαιτίας της αλλαγής σχολείου ή βαθμίδας (Α’Γυμνασίου και Α΄Λυκείου).

Σε κάποιες περιπτώσεις υποδηλώνει έλλειψη προσωπικού κινήτρου για καλές επιδόσεις. Το παιδί δείχνει ολοφάνερα ότι οι βαθμοί δεν του προσφέρουν καμία ικανοποίηση.

Ίσως είναι συνέπεια του υπερβολικού άγχους του εφήβου. Θεωρεί αποδεκτό μόνο το τέλειο, οπότε παραιτείται της προσπάθειας.

Όταν συναναστρέφεται άλλους εφήβους που δε διαβάζουν και έχουν διαφορετικά πρότυπα, ενδεχομένως θέλει να εξομοιωθεί με τους φίλους του για να είναι αποδεκτός στην παρέα του.

Αντιδρά στη συμπεριφορά των γονιών.

Προβλήματα που αντιμετωπίζει η οικογένεια (οικονομικές δυσκολίες, διαζύγιο γονιών κ.λπ.) μπορεί να επηρεάσουν τον έφηβο και στη διάθεση για μελέτη.

Ο έφηβος μπορεί να έχει μαθησιακές δυσκολίες που στο δημοτικό πέρασαν απαρατήρητες.

Μπορεί να βιώνει μια ερωτική απογοήτευση.

Υπάρχουν περιπτώσεις που δυσκολεύεται να συγκεντρωθεί λόγω συμπτωμάτων ήπιας ή σοβαρής κατάθλιψης.

Ενδεχομένως παρουσιάζει απότομη πτώση και αλλαγή συμπεριφοράς εν γένει αν έχει εμπλακεί σε χρήση ουσιών.

Τι πρέπει να κάνετε

Διατηρείτε την επικοινωνία με το παιδί. Στηρίζετέ το με ουσιαστικό τρόπο, χωρίς υπερπροστασία.

Τα παιδιά τα οποία βελτιώνουν την εικόνα που έχουν τα ίδια για το άτομό τους συνήθως βελτιώνουν και την επίδοσή τους στο σχολείο.

Αφήνετε στον έφηβό σας περιθώριο πρωτοβουλιών, εκπαιδεύετέ τον να λύνει μικροπροβλήματα, να παίρνει αποφάσεις, να κρίνει μόνος του και να διαπιστώνει ότι "μπορεί να κάνει καλά" διάφορα πράγματα.

Να επαινείτε το παιδί σας για τις καλές επιδόσεις του σε οποιονδήποτε τομέα. Να κρατάτε όμως ένα μέτρο. Αν λέτε "μπράβο" επειδή απλώς διεκπεραίωσε κάτι αναγκαίο, τότε θα πιστέψει ότι, αν κάποια στιγμή βαρεθεί να κάνει τα απαραίτητα, θα χάσει απλώς το "μπράβο".

Φροντίστε να καλλιεργήσει τα δικά του κίνητρα και τους δικούς του στόχους στη ζωή. Έχει διαφορά το να λύνει ένα πρόβλημα για να ευχαριστήσει εσάς από το να λύνει ένα πρόβλημα επειδή χαίρεται να λέει "το βρήκα!".

Δώστε του να καταλάβει ότι είναι δική του δουλειά να τα πηγαίνει καλά με το σχολείο και ότι αυτό είναι κάτι που το οφείλει στον εαυτό του ανεξάρτητα από το αν του λέει "μπράβο" ο καθηγητής ή εσείς.

Δείχνετε στο παιδί σας έμπρακτα ότι το αγαπάτε ακόμα και όταν οι βαθμοί του είναι κατώτεροι των δικών του ή των δικών σας προσδοκιών. Η αγάπη των γονιών δεν πρέπει να συνδέεται με την "επίδοση" σε οποιονδήποτε τομέα.

Διαβάζετε κι εσείς όσο πιο συχνά μπορείτε.

Της ψυχολόγου-παιδοψυχολόγου Αλεξάνδρας Καππάτου

Μια συνιστώσα αυτής της εμπειρίας αφορά την ακαδημαϊκή πλευρά της εκπαιδευτικής διαδικασίας και ειδικότερα την αντίληψη των μαθητών για την επίδοσή τους, την πίεση που δέχονται από το σχολείο και τις προσδοκίες που έχουν για το μέλλον τους.

Κάτω λοιπόν από αυτές τις συνθήκες και με βάση το πώς καθένας αντιλαμβάνεται και νοηματοδοτεί τις καταστάσεις, το άγχος είναι μια φυσιολογική αντίδραση του εφήβου, ο οποίος προσπαθεί να ανταπεξέλθει στην απαιτητική σχολική πραγματικότητα. Είναι λειτουργικό όταν βοηθάει το άτομο να είναι αποτελεσματικό, δημιουργικό και το κινητοποιεί.

Συνήθως το άγχος είναι μασκαρεμένος φόβος για μια ενδεχόμενη αποτυχία και διογκώνεται από διάφορους ενισχυτικούς παράγοντες: τους ανέφικτους στόχους, τις υπερβολικές προσδοκίες που τρέφουν οι γονείς και οι μαθητές, το φόβο και την αγωνία μην απογοητεύσουν οι μαθητές τους γονείς τους, τη λανθασμένη σύνδεση της επιτυχίας στις εξετάσεις με την προσωπική επιτυχία και την συνολική επάρκεια των εφήβων, τη βαθμοθηρία, το σχολικό ανταγωνισμό, τις προσωπικές ανασφάλειες και τη χαμηλή αυτοπεποίθηση.

Επιπλέον διάφορες συνθήκες που επιδρούν στον ψυχικό κόσμο του έφηβου μπορεί να λειτουργήσουν προσθετικά και να τον κάνουν πιο ευάλωτο στην εκδήλωση άγχους στο σχολικό περιβάλλον. Υψηλά επίπεδα άγχους που συνδέονται με το σχολείο και τις εξετάσεις ειδικότερα αυξάνουν την εμφάνιση σωματικών και ψυχολογικών συμπτωμάτων.

Συχνά το συναίσθημα του άγχους εκφράζεται με συμπτώματα σωματικά (π.χ. ταχυκαρδία, δύσπνοια, πονοκέφαλος, ζαλάδες, άσχημο ύπνο), συναισθηματικά (π.χ. ευερεθιστότητα, θλίψη, υπερδιέγερση, αρνητική διάθεση, ευσυγκινησία, θυμό), γνωστικά (π.χ. δυσκολίες μάθησης και συγκέντρωσης, μπλοκάρισμα μνήμης, αρνητικές σκέψεις) και συμπεριφορικά (π.χ. επιθετικότητα, παραίτηση από το διάβασμα, απουσίες από το σχολείο, κοινωνική απομόνωση, υπερβολική κατανάλωση τροφής ή το αντίθετο). Όταν τα συμπτώματα αυτά επιμένουν, είναι έντονα και συχνά, κάνοντας την καθημερινότητα του έφηβου δυσλειτουργική, καλό είναι οι γονείς να απευθυνθούν σε κάποιον ειδικό ψυχικής υγείας.

Ο πυρήνας στη ζωή των εφήβων είναι το οικογενειακό τους περιβάλλον και ως εκ τούτου διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο σε όλο το φάσμα της σωματικής και ψυχικής τους υγείας. Οι γονείς, ως σημαντικοί άλλοι, αποτελούν πηγή στήριξης και ενίσχυσης αλλά και πηγή άγχους για τους εφήβους. Γι’ αυτό πρώτα απ’ όλα είναι σημαντικό να αναγνωρίσουν το δικό τους άγχος και να μην το προβάλλουν στο παιδί τους.

Σε καμία περίπτωση να μην κάνουν το λάθος να συγκρίνουν το παιδί τους με κάποιον άλλον. Τέτοιου είδους συγκρίσεις οδηγούν με σιγουριά στο να υπονομεύουν την εμπιστοσύνη στον εαυτό του, στις επιλογές του, στις ικανότητες του. Έχει σημασία να ενθαρρύνουν τον έφηβο να εκδηλώσει το ταλέντο του σε εξωσχολικές δραστηριότητες, να έχει κοινωνικές συναναστροφές, να μη γίνει το σχολείο αποκλειστικός στόχος της ζωής του.

Οι περιορισμένες σχέσεις και η απουσία φιλίας αποτελούν σημαντικές πηγές άγχους για τους μαθητές. Είναι σημαντικό να μην επαινούν την επιτυχία αλλά την προσπάθεια. Να δείχνουν ικανοποίηση, κατανόηση και τρυφερότητα όχι μόνο όταν ο μαθητής έχει καλούς βαθμούς. Δεν πρέπει ζητούν από τον έφηβο καλύτερη επίδοση από εκείνη που μπορεί να πετύχει. Όταν οι προσδοκίες των γονιών είναι εξωπραγματικές, ο αντίκτυπος στην αύξηση του άγχους κατά την περίοδο των εξετάσεων είναι άμεσος. Οι γονείς δεν πρέπει να βλέπουν στον έφηβο ό, τι θα ήθελαν να είναι οι ίδιοι αλλά ό, τι πραγματικά είναι ο έφηβος. Να αποφεύγουν να είναι υπερπροστατευτικοί με το παιδί, ενθαρρύνοντάς το να παίρνει πρωτοβουλίες.

Η υπερπροστασία δε βιώνεται μόνο ως ένδειξη αγάπης αλλά και ως έλλειψη εμπιστοσύνης. Χρειάζεται να αποθαρρύνουν αρνητικά σχόλια που μπορεί να κάνει ο έφηβος για τον εαυτό του και για τα αποτελέσματα των εξετάσεων, να τον μαθαίνουν να μην είναι αυστηρός με τον εαυτό του και να αποδέχεται τα λάθη του και μια πιθανή αποτυχία.

Επίσης, η ενθάρρυνση να μιλούν και να εκφράζουν τα συναισθήματά τους είναι ένας ιδιαίτερα αποτελεσματικός τρόπος επικοινωνίας με του έφηβους. Τέλος, οι συχνές ερωτήσεις αν ο μαθητής διάβασε και οι αντιρρήσεις για τη σχολή επιλογής του αποτελούν επιπλέον πηγή άγχους και ειδικά λίγο πριν τις εξετάσεις πρέπει να αποφεύγονται.

Είναι σημαντικό να θυμόμαστε πως δεν υπάρχουν τέλειοι γονείς ούτε τέλεια παιδιά. Ο Winnicott μίλησε για τον «αρκετά καλό» γονιό που θυμώνει, κάνει λάθη αλλά έχει το σθένος να τα αναγνωρίσει. Έχει μια γεμάτη προσωπική ζωή και δεν περιμένει το παιδί του να καλύψει οποιοδήποτε κενό μπορεί να έχει. Δημιουργεί μια υγιή σχέση με τα παιδιά επιτρέποντας την αυτονόμησή τους. Έτσι τα βοηθάει να ωριμάσουν συναισθηματικά, να αγαπήσουν τον εαυτό τους και να κάνουν και αυτά με τη σειρά τους υγιείς σχέσεις.

Κατερίνα Παπαμανουσάκη -Ψυχοθεραπεύτρια -Κοινωνική Λειτουργός ΜΑ

Πηγή: www.sxetizomai.blogspot.gr

Θα μπορούσαμε να πούμε πως είναι το σταυροδρόμι όπου τα όνειρα της εφηβικής ζωής εκπληρώνονται, η είσοδος στο πανεπιστήμιο είναι η απαρχή για την κατάκτηση της αυτονομίας για τον έφηβο. Για τους γονείς, η επιτυχία στις εξετάσεις είναι μια αυτό-επιβεβαίωση ότι μεγάλωσαν σωστά το παιδί τους, μια ανακούφιση και αποφόρτιση για μελλοντικά άγχη. Όμως είναι σημαντικό να συνειδητοποιήσουν πως οι επερχόμενες εξετάσεις δεν είναι εξετάσεις ζωής, απλά κρίνουν τις προσωπικές επιδόσεις του παιδιού σε ένα συγκεκριμένο γνωστικό πεδίο.

Η εφηβεία είναι το στάδιο της ζωής κατά το οποίο νέες κοινωνικές απαιτήσεις, συνδυασμένες με τις αλλαγές στο βίο-σωματικό (αλλαγές στο σώμα) και γνωστικό επίπεδο (εμφάνιση αφαιρετικής σκέψης), προκαλούν έντονες συναισθηματικές καταστάσεις. Ο συνδυασμός αυτός δημιουργεί νέους στόχους σε καθένα από τα βασικά θέματα της ζωής: σπουδές, εργασία, διαπροσωπικές σχέσεις, ερωτική συμπεριφορά, οικογένεια, ηθικές αξίες.

Οι έντονες αυτές δυσκολίες που παρουσιάζει η εφηβεία σε συνδυασμό με τις υπερβολικές απαιτήσεις των πανελλαδικών εξετάσεων προκαλούν άγχος. Το άγχος μέχρι ενός σημείου είναι φυσιολογικό και δημιουργικό, μας κινητοποιεί σε απαιτητικές καταστάσεις να καταβάλουμε το μέγιστο των προσπαθειών μας. Όμως αν δε μπορούμε να το ελέγξουμε μπορεί να γίνει επικίνδυνο. Το άγχος των εφήβων κατά την εξεταστική περίοδο συνήθως εκδηλώνεται είτε ψυχοσωματικά (κεφαλαλγίες, κοιλιακά άλγη, δερματικά εξανθήματα, διαταραχές διατροφής-ύπνου, ταχυκαρδίες..), είτε συναισθηματικά (ευσυγκινησια, ευερεθιστικότητα), είτε στο περιεχόμενο της σκέψης (αρνητικές σκέψεις, χαμηλή αυτοεκτίμηση).

Όλα αυτά δε πρέπει να πανικοβάλλουν την οικογένεια, αλλά θα πρέπει να αντιμετωπίζονται σαν λογική συνέπεια της μεγάλης πίεσης των ήμερων. Οι γονείς πρώτοι απ’ όλους θα πρέπει να συμπαρασταθούν στο παιδί και να του παρέχουν ψυχολογική υποστήριξη.

Ιδιαίτερα σημαντική είναι η παροχή συναισθηματικής στήριξης μέσω της κατανόησης, της υπομονής και δεκτικότητας, της στοργής και του κουράγιου. Είναι λάθος να υποτιμούνται τα συναισθήματα του έφηβου. Η ενθάρρυνση να μιλούν και να εκφράζουν τις σκέψεις και τα συναισθήματα τους είναι ένας ιδιαίτερα αποτελεσματικός τρόπος επικοινωνίας με τον έφηβο. Συζητήσεις για τους φόβους τους όσον αφορά τις εξετάσεις και γενικότερα το μέλλον τους είναι βοηθητικές. Εάν οι σκέψεις τους είναι αρνητικές και μη ρεαλιστικές είναι απαραίτητη η βοήθεια για την αναγνώριση των δυσλειτουργικών αυτών σκέψεων καθώς και η πρόταση εναλλακτικών ( δεν θα έρθει το τέλος του κόσμου αν αποτύχεις).

Η χρήση κάθε είδους απειλής (αν αποτύχεις δε θα πας διακοπές) και σύγκρισης (ο αδελφός σου μπήκε στο πανεπιστήμιο με την πρώτη) δεν βοηθά την κατάσταση αφού τροφοδοτεί τον έφηβο με επιπλέον άγχος. Η ενίσχυση και τα θετικά σχόλια είναι πιο χρήσιμα από τα αρνητικά σχόλια και την κριτική.

Οι γονείς είναι απαραίτητο να συνειδητοποιήσουν ότι δε θα πρέπει σε καμία περίπτωση να μεταδίδουν τις δίκες τους προσδοκίες και επιθυμίες στα παιδιά Καλό θα είναι η παρουσία τους να είναι διακριτική χωρίς αυτό να σημαίνει ότι δεν θα βρίσκονται συνεχώς δίπλα τους για να ενθαρρύνουν και να τα στηρίζουν.

Είναι επίσης σημαντικό οι γονείς να παροτρύνουν τα παιδιά τους να αξιοποιούν σωστά τον λίγο ελεύθερο χρόνο τους(βόλτες με φίλους μακριά από το περιβάλλον διαβάσματος, γεύμα με γονείς και τα αδέλφια ώστε να επικοινωνούνται σκέψεις και συναισθήματα με τα υπόλοιπα μέλη της οικογένειας).

Η στέρηση ύπνου μπορεί να επηρεάσει σημαντικά την ποιότητα ζωής του ατόμου, μειώνει την παραγωγικότητα, αυξάνει τη νευρικότητα και επηρεάζει αρνητικά τη μνήμη. Στην εφηβεία, κυριαρχούν οι δυσ-υπνίες με τη μορφή διαταραχών του κιρκάδιου ρυθμού (βιολογικός κύκλος). Για το λόγο αυτό είναι απαραίτητη η δημιουργία ενός τακτικά εξισορροπημένου προγράμματος έτσι ώστε να τρώει επαρκώς και σε τακτικές ώρες, να κοιμάται αρκετά την διάρκεια της νύχτας σε ήσυχο περιβάλλον, να αποφεύγει την κατανάλωση καφέ, αλκοόλ και μεγάλης ποσότητας φαγητού πριν τον ύπνο.

Φαίδων Χατζής, Ψυχολόγος-Ψυχοθεραπευτής

Σύμφωνα με πρόσφατη έρευνα, τα ποσοστά εκφοβισμού και θυματοποίησης μεταξύ των Ελλήνων μαθητών του δημοτικού και του γυμνασίου είναι παρόμοια με αυτά των χωρών της βόρειας και δυτικής Ευρώπης, όπως η Ιρλανδία και η Νορβηγία αλλά πάντως μικρότερα από αυτά που αναφέρονται στην Αγγλία και στις ΗΠΑ.

Σύμφωνα με μεγάλη έρευνα του ΕΚΚΕ που έγινε σε 101 σχολεία και 2000 μαθητές, με σκοπό την χαρτογράφηση της ζωής των μαθητών στο Δήμο της Αθήνας, οι μαθητές του δημοτικού είναι πιο επιρρεπείς στην κακοποίηση σε σχέση με τους εφήβους.

Επίσης το 11% των μαθητών του γυμνασίου ομολογούν πράξεις βίας σε βάρος συμμαθητών τους και ένα 11% δηλώνει πως έχει υποστεί βία από άλλα παιδιά Στις απειλές καταφεύγουν μαθητές όλων των τάξεων σε ποσοστό 5%. Θεατές σε πράξεις βίας υπήρξε το 43% των μαθητών γυμνασίου και λυκείου

Έρευνα της Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς, δείχνει ότι η βία εκδηλώνεται σε διάφορες μορφές σε πάρα πολλά σχολεία, αφού το 60,1 % των μαθητών δηλώνει ότι παρατηρεί παρόμοια φαινόμενα είτε στην τάξη του είτε γενικά στο σχολικό περιβάλλον του.

Εντούτοις, αν και τα επεισόδια αυξάνονται σε συχνότητα και σε σοβαρότητα, η βία δεν αποτελεί το κύριο χαρακτηριστικό της σχολικής ζωής στην Ελλάδα όπως συμβαίνει π.χ. σε πολλά δημόσια σχολεία στις ΗΠΑ.

Τι νοείται ως σχολικός εκφοβισμός

Η βία στο σχολείο μας απασχολεί συνήθως όταν ασκείται κυρίως σωματικά (σωματική επίθεση). Οπωσδήποτε τα σπρωξίματα, τα χαστούκια, οι γροθιές, οι κλωτσιές και γενικά η σωματική βία είναι η πιο ανησυχητική εκδήλωση της επιθετικότητας επειδή απειλεί άμεσα την ασφάλεια του παιδιού.

Υπάρχει όμως και η λεκτική επιθετικότητα που περιλαμβάνει βρισιές, κοροϊδία, ομοφοβικά σχόλια, χειρονομίες και γενικά ταπείνωση με ύβρεις ή εκφοβισμούς.

Κρυμμένη επιθετικότητα ή εχθρότητα βρίσκουμε και σε ενέργειες που δεν μοιάζουν καθόλου βίαιες. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι ο αποκλεισμός ενός παιδιού από ομάδες συνομηλίκων και η κακή συνήθεια να του κρύβουν τα βιβλία, ή να του πετάνε τα πράγματα. Αυτές οι ενέργειες ουσιαστικά συνιστούν συναισθηματική επίθεση χωρίς χειροδικίες ή βρισιές.

Υπάρχει επίσης και ο σεξουαλικός εκφοβισμός: οι χειρονομίες οι οποίες προσβάλουν ένα παιδί, ο υποβιβασμός με απρεπή αγγίγματα, κινήσεις κ.λπ.

Νεόφερτος είναι και ο ηλεκτρονικός εκφοβισμός που περιλαμβάνει τη χρήση e-mail, chat rooms και κινητών με κλήσεις απειλητικού περιεχομένου, καθώς και τη χρήση κάμερας με σκοπό την απειλή ή ταπείνωση του εφήβου.

Τι πρέπει να προσέχουν οι γονείς

Αν το παιδί σας

• Έχει κακή διάθεση, ή αρνείται να πάει στο σχολείο, προφασιζόμενο ασθένεια

• Οι δάσκαλοι ενημερώνουν για αδικαιολόγητες «κοπάνες»

• Αλλάζει τη διαδρομή προς το σχολείο

• Προβάλει άρνηση συμμετοχής σε σχολικές δραστηριότητες και κυρίως σε εκδρομές

• Ξαφνικά αρχίσει να ζητά περισσότερα χρήματα για χαρτζιλίκι

• Ενώ είναι καλός μαθητής αρχίζει να φέρνει κακούς βαθμούς

• Σας ενημερώσουν οι δάσκαλοι ότι στα διαλλείματα, αντί για το προαύλιο του σχολείου προτιμά να κάθεται στην αίθουσα, ή κάπου κοντά στα γραφεία των δασκάλων

• Έχει μελανιές στο σώμα του, ή σχισμένα ρούχα

Χρέος τόσο των γονιών όσο και των εκπαιδευτικών να είναι άρτια ενημερωμένοι και να λειτουργούν ως ορθά πρότυπα…μεταλαμπαδεύοντας αρχές, αξίες και ιδανικά στα παιδιά για να συνειδητοποιήσουν ότι…ο λόγος μας πρέπει να είναι δυνατότερος από τη γροθιά μας!!!

Πηγή: akappatou.gr

Είναι η χρήση βίας μεταξύ μαθητών με σκοπό να προκαλέσει στους άλλους πόνο και αναστάτωση.

Σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες και στις ΗΠΑ αυτά τα φαινόμενα είναι σχετικά πιο συνηθισμένα σε σύγκριση με την ελληνική πραγματικότητα. Τα τελευταία χρόνια όμως το πρόβλημα εμφανίζεται και στον τόπο μας με αυξανόμενη συχνότητα.

Δείτε την ομιλία της καταξιωμένου ψυχολόγου Αλεξάνδρας Καππάτου σε Ημερίδα που διοργανώθηκε με θέμα τον Σχολικό Εκφοβισμό: