Οι περισσότεροι από εμάς προσεγγίζουμε την οργάνωση του σπιτιού με έναν τρόπο που, εντελώς άθελά μας, χτίζει αντίδραση αντί για υπευθυνότητα. Είναι απόλυτα λογικό. Σκεφτόμαστε αυθόρμητα: «Αν δεν είμαι συνέχεια από πάνω τους, δεν πρόκειται να κάνουν απολύτως τίποτα.» Έτσι, κουβαλώντας όλο το άγχος της ημέρας και μια τεράστια σωματική κούραση, καταλήγουμε να πιέζουμε περισσότερο. Γκρινιάζουμε. Υπενθυμίζουμε. Απαιτούμε.

Και το αποτέλεσμα; Περισσότεροι καυγάδες, βαριοί αναστεναγμοί, πόρτες που κλείνουν με δύναμη και εμείς να καταλήγουμε να κάνουμε τη δουλειά μόνοι μας, νιώθοντας θυμό και ματαίωση.

Η Βιολογική Αλήθεια που Συχνά Ξεχνάμε

Μέσα στην εξάντλησή μας, ξεχνάμε μια βασική αλήθεια της ανάπτυξης των παιδιών μας: οι έφηβοι είναι βιολογικά προγραμματισμένοι να αντιστέκονται στον έλεγχο και να «κλείνουν» τα αυτιά τους στην αυστηρή κριτική. Δεν το κάνουν για να μας εκδικηθούν. Η αντίδρασή τους είναι ο τρόπος του εγκεφάλου τους να διεκδικήσει την ανεξαρτησία του.

Όταν τους δίνουμε διαταγές, το ένστικτό τους είναι να επαναστατήσουν.

Κάποια στιγμή, συνειδητοποίησα ότι αυτή η μάχη δεν οδηγούσε πουθενά. Κατάλαβα ότι έπρεπε να αλλάξω στρατηγική. Σταμάτησα να εστιάζω στην έννοια της «υποχρέωσης» και άρχισα να εστιάζω στην «προσφορά» και την «ομαδικότητα».

Ορίστε 3 μικρές, αλλά θαυματουργές αλλαγές που έφεραν επιτέλους μια σχετική ηρεμία στο σπίτι μας:

1. Άρχισα να δίνω επιλογές (Αντί για διαταγές)

Ο ανθρώπινος εγκέφαλος λατρεύει την αυτονομία. Αντί να μπαίνω στο δωμάτιό της και να ρίχνω διαταγές, άρχισα να δίνω επιλογές για να μειώσω τα αντανακλαστικά άμυνας.

Η προσέγγισή μου έγινε πιο συνεργατική:

• «Θα ήθελα πολύ τη βοήθειά σου με τα ψώνια. Προτιμάς να τακτοποιήσεις τα πράγματα του ψυγείου ή των ντουλαπιών;»

• «Τα σκουπίδια γέμισαν. Θέλεις να τα κατεβάσεις στον κάδο ή προτιμάς να αναλάβεις να βάλεις την καθαρή σακούλα;»

Όταν δίνεις σε έναν έφηβο την επιλογή, του δίνεις τον έλεγχο. Και όταν νιώθει ότι έχει τον έλεγχο, η ανάγκη του να αντιδράσει μειώνεται κατακόρυφα.

2. Επέτρεψα το «Όχι» να είναι μία πραγματική, ασφαλής επιλογή

Ας είμαστε ειλικρινείς, αυτό είναι ίσως το πιο δύσκολο βήμα για κάθε γονιό! Είμαστε προγραμματισμένοι να θεωρούμε το «όχι» ως ασέβεια.

Όμως, αποφάσισα να δοκιμάσω κάτι διαφορετικό. Αν η κόρη μου έλεγε όχι στην πρότασή μου, απαντούσα με ειλικρίνεια: «Εντάξει, αφού δεν μπορείς τώρα, θα το αναλάβω εγώ.» Χωρίς ενοχές. Χωρίς παθητικο-επιθετικούς αναστεναγμούς. Με πραγματικό σεβασμό στα όριά της τη δεδομένη στιγμή.

Ξέρετε τι συνέβη; Μόλις κατάλαβε ότι είχε πραγματική ελευθερία επιλογής και ότι το σπίτι μας ήταν ένας ασφαλής χώρος όπου το "όχι" της γινόταν σεβαστό, άρχισε να λέει "ναι" πολύ πιο συχνά. Η βοήθειά της έγινε συνειδητή επιλογή, όχι καταναγκαστικό έργο.

3. Έδειξα εκτίμηση αντί για εκνευρισμό (Ακόμα και στις ατέλειες)

Πόσες φορές έχουν διπλώσει τις πετσέτες στραβά ή έχουν βάλει τα πιάτα στο πλυντήριο με τον «λάθος» τρόπο, και εμείς σπεύσαμε να τα φτιάξουμε από την αρχή γκρινιάζοντας; Αυτή η κριτική σκοτώνει κάθε κίνητρο.

Άρχισα να πνίγω την ανάγκη μου για τελειότητα. Ακόμα κι αν η δουλειά δεν γινόταν ακριβώς όπως ήθελα, εστίαζα στην πράξη της προσφοράς:

• «Σε ευχαριστώ πάρα πολύ για τη βοήθεια, τελειώσαμε πολύ πιο γρήγορα μαζί.» * «Χαίρομαι πραγματικά που με βοηθάς τόσο, μου κάνεις τη ζωή στο σπίτι πολύ πιο εύκολη.»

Όλοι θέλουμε να νιώθουμε ότι η προσπάθειά μας αναγνωρίζεται. Οι έφηβοι δεν αποτελούν εξαίρεση.

Το Μεγάλο Συμπέρασμα

Η ανατροφή ενός εφήβου είναι μια συνεχής άσκηση ισορροπίας. Αν κρατήσετε κάτι από αυτό το κείμενο, ας είναι αυτοί οι τέσσερις χρυσοί κανόνες:

✨ Ο έλεγχος και οι διαταγές πυροδοτούν αντίδραση.
✨ Η ελεύθερη επιλογή χτίζει υπευθυνότητα.
✨ Η συνεχής κριτική φέρνει αποφυγή.
✨ Η γνήσια εκτίμηση χτίζει κίνητρο.

Σήμερα, η ατμόσφαιρα έχει αλλάξει. Όταν ζητάω τη βοήθειά της, ανταποκρίνεται πολύ πιο συχνά — και το πιο συγκινητικό από όλα; Υπάρχουν στιγμές που αναλαμβάνει πρωτοβουλίες χωρίς καν να της το ζητήσω.

Δεν υπάρχει μαγικό ραβδί στη γονεϊκότητα. Όμως, όταν αλλάζουμε εμείς την προσέγγισή μας, δίνουμε στα παιδιά μας τον χώρο να αλλάξουν και εκείνα τη δική τους. Δοκιμάστε το σήμερα, με ένα μικρό βήμα, και δώστε χρόνο στην αλλαγή να ανθίσει.

Εκτιμάται ότι τουλάχιστον ένας στους 10 εφήβους στις ΗΠΑ εκδηλώνει κατάθλιψη σε αυτό το μεταβατικό στάδιο της ζωής του, ωστόσο ελάχιστοι από αυτούς χρησιμοποιούν τη λέξη «κατάθλιψη» για να περιγράψουν την αναστάτωση και τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν.

Αντίθετα, σύμφωνα με νέα έρευνα που πρόκειται να παρουσιαστεί στο επερχόμενο συνέδριο των Παιδιατρικών Ακαδημαϊκών Εταιρειών (PAS) στο Σαν Φρανσίσκο, ένας έφηβος με συμπτώματα κατάθλιψης είναι πιο πιθανό να δηλώσει «στρεσαρισμένος» ή «κακόκεφος».

Στο πλαίσιο της μελέτης τους, οι ερευνητές ανέλυσαν συνεντεύξεις από 369 εφήβους ηλικίας 13 έως 18 ετών. Ακόμη και οι έφηβοι που εκδήλωναν εμφανή συμπτώματα κατάθλιψης, διαπίστωσαν οι ερευνητές, σπανίως χρησιμοποιούσαν τη λέξη «κατάθλιψη» για να περιγράψουν τη συναισθηματική τους κατάσταση.

«Οι έφηβοι σπανίως δήλωναν ότι έχουν κατάθλιψη, περιέγραφαν όμως επεισόδια έντονου στρες και κακής διάθεσης» αναφέρει η Ντανιέλα ΝτεΦρίνο, επίκουρη καθηγήτρια έρευνας στο Πανεπιστήμιο του Ιλινόι. «Για παράδειγμα, ένας έφηβος μπορεί να πει “Έχω στρες κατά καιρούς αλλά δεν ξέρω γιατί” ή “Νευριάζω πολύ εύκολα και κανείς δεν καταλαβαίνει γιατί –μερικές φορές ούτε κι εγώ”».

Άλλα συναισθήματα και συμπεριφορές που ανέφεραν οι έφηβοι συμμετέχοντες ήταν τα εξής:

- Θυμός και νευρικότητα προς τους άλλους

- Απώλεια ενδιαφέροντος για ευχάριστες δραστηριότητες

- Δυσκολία επίτευξης ή διατήρησης του ύπνου ή υπερβολικός ύπνος

Τα παραπάνω αποτελούν κλασικά συμπτώματα της κατάθλιψης σε κάθε ηλικία, ωστόσο στην εφηβεία πολλές φορές θεωρούνται από έναν γονιό ή έναν εκπαιδευτικό φυσιολογικά, καθώς χαρακτηρίζονται απλώς ως «νεανικές ανησυχίες» τυπικές της εφηβικής ζωής.

Σύμφωνα με την ΝτεΦρίνο, πηγές στρες και δυσκολιών για τους εφήβους είναι συχνά οι σχολικές επιδόσεις, οι προσδοκίες για ακαδημαϊκή/επαγγελματική επιτυχία, οι συγκρούσεις με τους γονείς, η λεκτική και συναισθηματική κακοποίηση, το διαζύγιο των γονέων, η παραμέληση και μια μετακόμιση. Επίσης, οι έφηβοι σε αρκετές περιπτώσεις απέδωσαν το αίσθημα θλίψης που ένιωθαν στον θάνατο ενός μέλους της οικογένειας ή φίλου λόγω ασθένειας ή αυτοκτονίας.

«Οι έφηβοι μπορεί να βιώνουν τρομερή εσωτερική αναστάτωση και στρες, πράγματα που εύκολα παραβλέπουμε εάν δεν τους κάνουμε ερωτήσεις και δεν προσπαθήσουμε να τους καταλάβουμε» υπογραμμίζει κλείνοντας η ΝτεΦρίνο.

Πηγή: Medical Xpress

Το φαινόμενο, είναι άμεσα συνδεδεμένο με τις αυξημένες πιέσεις που βιώνουν οι έφηβοι στην Ελλάδα της κρίσης και τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν από την οικογένεια τους, το σχολείο και την κοινωνία.

Σύμφωνα με τα ευρήματα της Μονάδας Εφηβικής Υγείας της Β' Παιδιατρικής Κλινικής του Πανεπιστημίου Αθηνών στο Νοσοκομείο Παίδων «Αγλαΐα Κυριακού», από τις 600 επισκέψεις που πραγματοποιούνται κάθε μήνα, περίπου το 5% αφορά περιστατικά αυτοτραυματισμού.

Μιλώντας στην εφημερίδα Ελεύθερος Τύπος, η Αρτεμις Τσίτσικα, επίκουρη καθηγήτρια Παιδιατρικής και Εφηβικής Ιατρικής και επιστημονική υπεύθυνη της Μονάδας, τονίζει ότι η εφηβεία αποτελεί μία μεταβατική περίοδο, πριν από την ενηλικίωση, που χαρακτηρίζεται από σωματική και ψυχολογική αστάθεια, γεγονός που πυροδοτεί την ανάδυση σοβαρών προβλημάτων, ένα εξ αυτών είναι και ο αυτοτραυματισμός με τη χρήση μαχαιριού, ξυραφιού, ή άλλου αιχμηρού αντικειμένου, συνήθως στο εσωτερικό των καρπών ή άλλα μέρη του σώματος.

Η πρακτική αυτή, όπως εξηγεί, αποσκοπεί στην αποφόρτιση των έντονων συναισθημάτων που βιώνει ο έφηβος, όπως η πίεση, το άγχος, οι φοβίες και το καταθλιπτικό συναίσθημα. Ουσιαστικά προσπαθούν να ανακουφίσουν τον εσωτερικό πόνο, αποσπώντας την προσοχή τους με έναν εξωτερικό.

Το φαινόμενο αυτό, εκδηλώνεται συνήθως στη μέση εφηβεία, σε ηλικίες από 14 έως 18 ετών, μία περίοδος που χαρακτηρίζεται από μεγάλη ευαλωτότητα και ανθούν συμπεριφορές υψηλού κινδύνου.

Οπως επισημαίνει η Τσίτσικα: «ο αυτοτραυματισμός συνήθως συνυπάρχει με χαμηλή αυτοεκτίμηση, αγχώδη διαταραχή, ακόμα και κατάθλιψη, ενώ ενδέχεται να υπάρξει συσχέτιση του με αυτοκτονικότητα και απόπειρες αυτοκτονίας, σύμφωνα με προγενέστερες έρευνες»

Από την πλευρά τους οι γονείς, οφείλουν να δώσουν ιδιαίτερη προσοχή σε σημάδια αυτοτραυματισμού και να ζητήσουν άμεσα τη συμβολή ενός ειδικού Ψυχικής Υγείας.

iefimerida.gr

Η νεότητα χαρακτηρίζεται κυρίως από την αλλαγή πλαισίου. Το άτομο φεύγει από την οικογένεια που προέρχεται, την οικογένεια καταγωγής, και μεταβαίνει προς την οικογένεια που πιθανότατα να κάνει. Αν επιλέγαμε με μια λέξη να χαρακτηρίσουμε αυτήν την περίοδο, θα διαλέγαμε τη λέξη «ανάμεσα».

Το διάστημα αυτό, ο νέος αρχίζει να θέτει προσωπικούς στόχους και να εξατομικεύεται, δηλαδή αποκτά και δομεί την προσωπική του ταυτότητα πριν να εισέλθει σε οποιοδήποτε άλλο οικογενειακό σύστημα. Καλείται να αναλάβει την πλήρη ευθύνη του εαυτού του και να εγκαταλείψει την προσδοκία ότι θα έχει τη διαρκή βοήθεια των γονιών του, δηλαδή κάτι περισσότερο από την απλή απομάκρυνση από τον έλεγχο των γονιών.

Οι νέοι καλούνται να εστιαστούν στον εαυτό, να δείξουν επιμονή και πειθαρχία, να πειραματιστούν και να είναι σαφώς προσανατολισμένοι προς τους στόχους που έχουν θέσει. Βασική συναισθηματική διαδικασία είναι η ανάληψη της συναισθηματικής και οικονομικής ευθύνης του εαυτού, ενώ άλλοι σημαντικοί στόχοι είναι η ανάπτυξη στενών σχέσεων με τους συνομήλικους και η εγκαθίδρυση εργασιακής και οικονομικής ανεξαρτησίας.

Σημαντικό ζήτημα αποτελεί η διαφοροποίηση του ατόμου από την οικογένεια καταγωγής και, για το λόγο αυτό, πιθανότατα τα ζητήματα που έχουν να κάνουν με την οικογένεια καταγωγής αποτελούν κεντρικά σημεία για την εξέλιξή του. Η ανεξαρτησία των νεαρών ενηλίκων από την οικογένεια μπορεί να πάρει διάφορες μορφές. Η πρώτη είναι η συναισθηματική ανεξαρτησία, κατά την οποία ο νεαρός ενήλικος εξαρτάται ολοένα και λιγότερο από τους γονείς του ως προς την κοινωνική και ψυχολογική στήριξη.

Η ιδεολογική ανεξαρτησία συμπεριλαμβάνει την υιοθέτηση στάσεων, αξιών, και πεποιθήσεων διαφορετικών ίσως από εκείνων των γονιών. Η οικονομική ανεξαρτησία και η δυνατότητα του ατόμου να αντιμετωπίζει τις καθημερινές δυσκολίες είναι μια ακόμη μορφή της ανεξαρτησίας. Όλες αυτές, συνθέτουν την πλήρη ανεξαρτησία η οποία αναφέρεται στον επιτυχή αποχωρισμό από τους γονείς χωρίς αισθήματα ενοχής ή προδοσίας.

Το άτομο χρειάζεται να αποχωριστεί από την οικογένεια από όπου προέρχεται, χωρίς να διακόψει απότομα τους δεσμούς ή να καταφύγει με αντιδραστικό τρόπο σε ένα άλλο συναισθηματικό υποκατάστατο. Από μελέτες φαίνεται ότι οι νέοι που τα καταφέρνουν καλύτερα είναι εκείνοι που μπορούν να διαφοροποιηθούν από το «συναισθηματικό πρόγραμμα» της οικογένειάς τους.

Αντίθετα, οι νέοι που αποκόπτουν βιαίως τους γονείς τους συνήθως μοιάζουν να παραμένουν συναισθηματικά κοντά στο οικογενειακό «πρόγραμμα». Το «πρόγραμμα» αυτό περιλαμβάνει τις αξίες που έχουν εμφυσηθεί στο άτομο, τις προσδοκίες της οικογένειας για το μέλλον του και τα όνειρα των γονιών για το άτομο.

Δυσκολίες που μπορούν να προκύψουν κατά αυτήν την περίοδο είναι η μη αναγνώριση εκ μέρους των ίδιων των νέων ή και της οικογένειάς τους της ανάγκης να σχετίζονται μεταξύ τους με λιγότερο ιεραρχικό τρόπο καθώς είναι πλέον ενήλικοι. Αυτό μπορεί να παρατηρηθεί όταν από την πατρική οικογένεια ενθαρρύνεται η εξάρτηση των νέων ή όταν οι νέοι καθυστερούν και παραμένουν εξαρτημένοι.

Τέτοιες δυσκολίες προκύπτουν συχνά σε σχέση με τον επαγγελματικό τομέα. Τα ζητήματα επαγγελματικής σταδιοδρομίας είναι μεγάλης σημασίας και το άτομο μπορεί να βιώνει υψηλό άγχος ιδιαίτερα στις περιπτώσεις που δεν έχει ξεκινήσει ακόμη να εργάζεται στο επάγγελμα που έχει επιλέξει ή δεν έχει ακόμη δεσμευτεί σε μια συγκεκριμένη εκπαίδευση. Το συχνό φαινόμενο επιστροφής στην οικογένεια μπορεί να δημιουργήσει εντάσεις στις ενδοοικογενειακές σχέσεις και να δυσχεραίνει περαιτέρω τις διαδικασίες εξατομίκευσης/ανεξαρτησίας.

Για τους γονείς στην οικογένεια καταγωγής η περίοδος της νεότητας εγείρει επίσης σημαντικές δυσκολίες. Οι γονείς συχνά μπορεί να βιώνουν αισθήματα απογοήτευσης σε σχέση με το πώς αποφασίζουν οι νέοι να προχωρήσουν στη ζωή τους, μπορεί να νιώθουν ότι τους απορρίπτουν, καθώς, επίσης, ότι χάνουν ένα σημαντικό κομμάτι της ταυτότητάς τους, εκείνο του γονέα. Συνεπώς, είναι και γι’ αυτούς μια περίοδος έντονων αλλαγών και ανακατατάξεων.

Η οικογένεια από την οποία προερχόμαστε αποτελεί αναμφισβήτητα ένα από τα σημαντικότερα πλαίσια ανάπτυξης. Οι οικογενειακές σχέσεις και εμπειρίες φαίνεται να επηρεάζουν το ποιοι είμαστε και το ποιοι θα γίνουμε. Είναι, επομένως, σημαντικό να υπάρχει και από τις δύο πλευρές, νέων και γονέων, σεβασμός προς την ατομικότητα, αλλά και να διατηρούνται τα όρια μεταξύ των ατόμων.

Οι νέοι χρειάζεται να αποφύγουν να αλλάξουν τους γονείς τους, αλλά και να υπακούσουν στις προσδοκίες των γονιών σε βάρος των προσωπικών τους ονείρων. Από την άλλη πλευρά οι γονείς καλούνται να έχουν με τα ενήλικα πια παιδιά τους σχέσεις ισότιμες και αμοιβαία ανταποδοτικές.

Νέοι και γονείς χρειάζεται να επαναδιαπραγματευθούν τις σχέσεις τους ως σχέσεις ενηλίκων, προκειμένου ολόκληρη η οικογένεια να μπορέσει να προχωρήσει.

Η νεότητα μπορεί, λοιπόν, να ειδωθεί ως μια ευκαιρία για τους νέους να επιλέξουν ποια πράγματα θα πάρουν μαζί τους και ποια θα αφήσουν πίσω στην οικογένεια καταγωγής, τι θα δημιουργήσουν οι ίδιοι για τον εαυτό τους και πώς θα αποφασίσουν να πορευτούν στην υπόλοιπη ζωή τους. Αλλά, ταυτόχρονα, και μια ευκαιρία για ολόκληρη την οικογένεια να «μεγαλώσει».

από την Άννα Ιωαννίδου, MSc Σχολική & Εξελικτική Ψυχολόγο

Βιβλιογραφικές πηγές:

Carter, B. & McGoldrick, M. (1989). The changing family life cycle. Allyn & Bacon.

Craig, J. & Baucum, D. (2008). Η ανάπτυξη του ανθρώπου. Αθήνα: Εκδόσεις Παπαζήση.

http://enarthro.blogspot.gr/

Συχνά περιγράφεται ως μια δεύτερη γέννηση του ατόμου και εμπεριέχει την προοπτική μιας νέας ζωής.

Η περίοδος αυτή περιλαμβάνει διάφορους αναπτυξιακούς στόχους. Ο έφηβος χρειάζεται να αφήσει την προστασία που του παρέχουν οι γονείς του, να αποχωριστεί το παιδί που κρύβει μέσα του και να αντιμετωπίσει τις σωματικές, γνωστικές και συναισθηματικές αλλαγές που του συμβαίνουν. Οι αλλαγές αυτές δεν είναι για όλους ίδιες. Σε άλλους είναι πιο γρήγορες και πιο εμφανείς, σε άλλους πιο αργές και λιγότερο θεαματικές. Δημιουργούν, όμως μια μεγάλη εσωτερική αναταραχή την οποία κάποιοι έφηβοι την εκφράζουν ηχηρά και έντονα, ενώ κάποιοι την αντιμετωπίζουν σιωπηλά.

Είτε στη μια είτε στην άλλη περίπτωση, ο έφηβος βιώνει μια εσωτερική δυσκολία που μπορεί να εκφραστεί με αιφνίδιες συναισθηματικές μεταπτώσεις και απρόβλεπτη συμπεριφορά: θυμός, θλίψη, κλάμα, προκλητικό ντύσιμο και λεξιλόγιο, παθητικότητα ή απομόνωση. Ακόμα και ο ίδιος ο έφηβος εκπλήσσεται με τις αντιδράσεις του, καθώς δυσκολεύεται να τις δικαιολογήσει. Ξέρει ότι δεν είναι πια παιδί, δεν νιώθει, ωστόσο, ούτε και ενήλικας. Αυτή η ενδιάμεση κατάσταση μπορεί να τον γεμίζει άγχος και αγωνία.

Ο έφηβος καθώς μεγαλώνει θέλει να δοκιμάζει τα όριά του και τις δυνατότητές του. Απαιτεί, λοιπόν, περισσότερη ελευθερία, περισσότερο δικό του χρόνο και χώρο, για να σκεφτεί, να ονειροπολήσει, να φλερτάρει, να δράσει. Τότε είναι που οι δικές του επιθυμίες σκοντάφτουν στις επιθυμίες, στους φόβους και στις πεποιθήσεις των γονέων.

Είναι ιδιαίτερα δύσκολο να είναι κάποιος γονέας, όταν το παιδί γίνεται έφηβος. Ενώ πρέπει να είναι συνεχώς παρών όταν τον έχει ανάγκη, πρέπει ταυτόχρονα, να δεχτεί έναν άλλον περιορισμένο ρόλο, να ελαττώσει την επιρροή του που ασκεί, χωρίς να βιώσει ότι μπαίνει στο περιθώριο. Άλλωστε για πολλούς εφήβους είναι σημαντικότερο να είναι αποδεκτοί από τους συνομηλίκους τους παρά από τους γονείς τους, εφόσον βασικό στοιχείο στόχο για αυτούς αποτελεί η διαφοροποίηση από τους ενήλικες-γονείς και η αίσθηση ότι ανήκουν σε μια ομάδα συνομηλίκων. Η φιλία και ο έρωτας είναι τα κατεξοχήν θέματα που απασχολούν τους εφήβους, είτε το εκφράζουν είτε όχι. Θα λέγαμε ότι «μεταθέτουν» τα συναισθήματα αγάπης και τρυφερότητας από τους γονείς τους στους φίλους ή στο άλλο φύλο. Ωστόσο, η διαδικασία διαφοροποίησης από τους γονείς-ενήλικες αποτελεί ένα απαραίτητο βήμα για μια ώριμη ενηλικίωση. Επομένως, οι γονείς είναι καλό να συνειδητοποιήσουν ότι είναι πλέον γονείς μελλοντικών ενηλίκων. Και αυτό δεν είναι πάντα ευχάριστο!

Αξίζει να σημειώσουμε ότι όταν σε έναν έφηβο δίνεται η δυνατότητα να ασχοληθεί με διανοητικές δραστηριότητες και να εκφράσει ελεύθερα όσα νιώθει -είτε θετικά είτε αρνητικά- νιώθει σημαντικός και μπορεί να δοκιμάζει τον εαυτό του και τα όριά του μέχρι τη στιγμή που θα αισθανθεί πραγματικά έτοιμος να προχωρήσει στην ικανοποίηση των προσωπικών του αναγκών και επιθυμιών.

Ο δρόμος για την αυτονομία του εφήβου φαίνεται ότι γίνεται λιγότερο δύσκολος, όταν υπάρχουν γονείς ή ενήλικοι υποστηρικτές που μπορούν να αντέξουν την προσπάθεια του εφήβου να αυτονομηθεί, ώστε να μπορέσει να βρει τη δική του ταυτότητα και τη δική του πορεία ζωής.

από την Άννα Ιωαννίδου, MSc Σχολική & Εξελικτική Ψυχολόγο

Βιβλιογραφικές πηγές:

ΕΠΙΨΥ. (2000). Ψυχική υγεία και διαπροσωπικές σχέσεις: Συζητήσεις εφήβων. Αθήνα: Εκδόσεις ΕΠΙΨΥ.

Cole, M. & Cole, S. (2001). Η ανάπτυξη των παιδιών. Αθήνα: Τυπωθήτω-Γιώργος Δαρδανός.

Αυτή η κατάσταση προκαλεί την εμφάνιση των πιο χαρακτηριστικών προβλημάτων αυτής της ηλικίας γιατί εμπλέκει την αβεβαιότητα που είναι κάτι βασικό μεταξύ της νηπιακής και της εφηβικής ηλικίας.

Το πέρασμα από τη νηπιακή ηλικία σε εκείνη του ενήλικα προκαλεί είτε την ένταση που συνοδεύει τη φυσική ανάπτυξη και τις αλλαγές ψυχολογικής φύσης που προκύπτουν, είτε τις συγκρούσεις που χαρακτηρίζουν απόκτηση της τυπικής κοινωνικής συμπεριφοράς του ενήλικα.

Οι προσδοκίες των ενηλίκων από τους εφήβους είναι αντίθετες. Μερικές φορές ζητάνε από αυτούς να συμπεριφέρονται σαν ενήλικες, να καθοδηγούνται δηλαδή από κανόνες και ανεξάρτητες συνήθειες και άλλες πάλι φορές ζητάνε να κατευθύνονται από το κύρος των ενηλίκων, να είναι δηλαδή εξαρτημένοι.

Μερικοί προορισμοί που μπαίνουν στη συμπεριφορά από τους γονείς ή από άλλους ενήλικες δημιουργούν την εντύπωση στα παιδιά ότι αντιμετωπίζονται ακόμα σαν μικρά. Η δυσανασχέτηση για τον έλεγχο των γονιών μεγαλώνει κατά τη διάρκεια της εφηβείας, αφού το παιδί οδηγείτε προς την ωριμότητα λόγω της ανάπτυξής του και η επιθυμία του για ανεξαρτησία το ωθεί να επαναστατεί στους περιορισμούς και στα όρια που προσπαθούν να του επιβάλλουν.

Η αμφιταλάντευση του εφήβου μεταξύ της επιθυμίας για ανεξαρτησία και της νηπιακής εξάρτησης που υπάρχει ακόμα, κάνει για τους γονείς δύσκολη την επιλογή του τρόπου αντιμετώπισης των παιδιών στις διάφορες στιγμές και καταστάσεις. Το παιδί δε μπορεί να καταλάβει αν είναι ακόμα μωρό ή ενήλικας και πάνω από όλα δεν ξέρει τι θα ήθελε να είναι. Έχει ανάγκη από την ελευθερία της μελλοντικής κατάστασης του ενήλικα και ταυτόχρονα αναπολεί τις ανέσεις και τη σιγουριά της νηπιακής ηλικίας.

Και οι γονείς δοκιμάζουν επίσης μια σύγκρουση στις επιθυμίες τους. Από τη μια μεριά είναι περήφανοι για τις προόδους του παιδιού τους προς την ωριμότητα και από την άλλη επιθυμούν και επιζητούν να είναι ακόμα εξαρτημένο από αυτούς.

Οι καινούργιες φυσικές, πνευματικές, σεξουαλικές και κοινωνικές ικανότητες δοκιμάζονται σε σχέση με τις εμπειρίες, τις σχέσεις και τα συναισθήματα του παρελθόντος. Οι καλοί τρόποι εγκαταλείπονται και η αυθεντία του ενήλικα δεν είναι πλέον ανεκτή. Για τους γονείς είναι ενοχλητικό να ανέχονται μια τέτοια συμπεριφορά και συχνά έχουν την εντύπωση ότι η εφηβεία των παιδιών τους είναι πιο δύσκολη για αυτούς παρά για τα ίδια. Μέχρι αυτή τη στιγμή τα παιδιά έχουν μείνει ουσιαστικά κολλημένα στο σπίτι μπορεί να είναι επώδυνο για τους γονείς να τα βλέπουν να απομακρύνονται φυσικά και συναισθηματικά από αυτούς.

Στους εφήβους δημιουργείται μια έντονη επιθυμία για προσκόλληση σε ενήλικες, εκτός του οικογενειακού περιβάλλοντος. Είναι η στιγμή των ειδώλων, των ηρώων και των φανατισμών. Όλα αυτά τα εξιδανικευμένα πρόσωπα είναι για το παιδί καινούργια πρότυπα για μίμηση. Την ίδια στιγμή που αρχίζουν να θαυμάζουν τους ξένους ενήλικες κριτικάρουν πολύ έντονα τους γονείς.

Μερικές φορές οι γονείς μπορεί να ζηλεύουν όταν τα παιδιά δίνουν την αγάπη τους και ανεβάζουν στην ψυχή τους άλλους ενήλικες. Το καλύτερο πράγμα που μπορούν να κάνουν είναι να δέχονται τα αισθήματα των παιδιών τους σαν μια πλευρά της απόπειρας για να ξεφύγουν από την οικογένεια και να καταλάβουν ότι το παιδί γρήγορα θα αντιληφθεί πως και το είδωλό του είναι ένα ανθρώπινο πλάσμα με τόσα ελαττώματα όσα και οι γονείς του.

Αυτή η αλλαγή πιθανότατα αρχίζει με την κυκλοφορία ορμονών που προκαλούν πολλές άλλες φυσιολογικές αλλαγές, από τις οποίες οι πιο φανερές είναι η έναρξη της λειτουργίας των γεννητικών αδένων, η γρήγορη ανάπτυξη του σώματος, η εμφάνιση τριχών στις μασχάλες και στην περιοχή της ήβης, ο σχηματισμός του σώματος που αρχίζει και παίρνει τη μορφή ενήλικα, η αλλαγή της φωνής.

Τα παιδιά πρέπει να είναι προετοιμασμένα για τις αλλαγές που θα γίνουν σε αυτά με την εμφάνιση της ήβης. Θα πρέπει να τους εξηγήσουμε ότι όλοι αλλάζουν με τον ίδιο τρόπο, αν και μερικοί αναπτύσσονται αργότερα ή γρηγορότερα από άλλους. Όταν αρχίζει η ανάπτυξη είναι χρήσιμο να τα ενημερώσουμε για τις προοδευτικές αλλαγές που θα συμβούν στο σώμα τους. Είναι σημαντικό επίσης για παράδειγμα τα κορίτσια να πληροφορούνται νωρίτερα όχι μόνο για την έμμηνο ρύση αλλά και για την πιθανή ανωμαλία των κύκλων τους πρώτους μήνες και τα αγόρια πρέπει να προετοιμάζονται για τις νυχτερινές ονειρώξεις και να σιγουρεύονται ότι αυτή η εμπειρία αποτελεί ένα φυσιολογικό μέρος της σεξουαλικής ωρίμανσης.

Είναι πάνω από όλα σημαντικό οι πληροφορίες να δίνονται στα παιδιά από τους γονείς ή από άλλους υπεύθυνους ενήλικες. Η ημιμάθεια και η ατμόσφαιρα μυστηρίου που δημιουργούνται γύρω από αυτά τα θέματα διεγείρουν τη σεξουαλική περιέργεια των εφήβων.

Τα παιδιά, αν και πολλές φορές διστάζουν ή δεν θέλουν να συζητήσουν, πρέπει να είναι πληροφορημένα για τη σεξουαλική τους ανάπτυξη που εκδηλώνεται με τις φυσιολογικές αλλαγές και τις καινούργιες αισθήσεις.

Αν μέχρι τώρα οι γονείς έχουν δεχθεί τις ερωτήσεις σχετικά με το σεξ ίσως τα παιδιά θα απευθυνθούν ξανά σε αυτούς για να πάρουν πληροφορίες. Οι έφηβοι μιλάνε επίσης πολύ για το θέμα αυτό περισσότερο με συνομήλικους και λιγότερο με τους γονείς. Αυτό αποτελεί μια μορφή αποσιώπησης που πρέπει να είναι σεβαστή.

Υπάρχουν στιγμές κατά τις οποίες το παιδί επιθυμεί και έχει ανάγκη να μιλήσει για αυτά τα προβλήματα με τον πατέρα του ή την μητέρα του αν και δεν ξέρει πως να αρχίσει. Είναι δουλειά των γονιών να διαισθάνονται αυτές τις στιγμές και να κάνουν το παιδί τους να νιώσει άνετα. Και άλλοι ενήλικες μπορεί να βοηθήσουν, όταν για τα παιδιά είναι πιο εύκολο να απευθυνθούν και να εμπιστευθούν τα προβλήματά τους σε αυτούς παρά στους γονείς τους.

• Σχέση με τους φίλους
  
• Σχέση και επικοινωνία με τους γονείς
  
• Απόδοση στο σχολικό περιβάλλον
  
• Απόδοση σε διάφορες δραστηριότητες
  

Και οι 4 κατηγορίες είναι πολύ σημαντικές και συνδέονται μεταξύ τους σε μεγάλο βαθμό.

Σχέση με τους φίλους:

Καθώς το παιδί σας περνάει από την παιδική ηλικία στην εφηβεία η σχέση με τούς φίλους αποκτάει ολοένα και μεγαλύτερη σημασία πολύ για εκείνο. Πολύ πιθανόν είναι να νιώσετε πως η δική σας επιρροή αρχίζει να εξασθενεί και να μειώνεται. Το πώς το παιδί σας επικοινωνεί και αλληλεπιδρά με τους φίλους του, ίσως είναι και ο μεγαλύτερος παράγοντας που καθορίζει την αυτοπεποίθηση του.

Κάθε έφηβος λειτουργεί και σκέφτεται διαφορετικά. Μερικοί είναι ευτυχισμένοι με λίγους και καλούς φίλους και άλλοι αναζητούν όσο το δυνατόν μεγαλύτερο κύκλο φίλων.

Σε όλες σχεδόν τις περιπτώσεις υπάρχουν μεγάλα σκαμπανεβάσματα κατά τη διάρκεια της εφηβείας. Μπορούν εύκολα να δημιουργηθούν δυνατές φιλίες και πολύ εύκολα και γρήγορα να εξασθενήσουν. Υπάρχουν αρκετοί λόγοι για να γίνει αυτό. Ένας μικρός λόγος είναι η ταχύτητα που διαφορετικά αναπτύσσεται κάθε έφηβος ανάλογα με τα επίπεδα ορμονών που έχει στο σώμα του.

Σε όλη αυτή τη περίοδο η επικοινωνία με το παιδί σας αποκτά ολοένα και μεγαλύτερη σημασία. Ο προσανατολισμός από την πλευρά σας βοηθάει πάρα πολύ αν και οι περισσότεροι έφηβοι θέλουν μόνοι τους να διαχειριστούν όποιο πρόβλημα υπάρχει στη φιλία τους και να το αντιμετωπίσουν με τις κοινωνικές τους δεξιότητες.

Σε αυτό το στάδιο τα ενδιαφέροντα των εφήβων είναι πιο συγκεκριμένα. Έτσι οι πλειοψηφία των εφήβων ψάχνει να βρει παρέες και φίλους με παρόμοια ενδιαφέροντα με τα δικά του. Όπως γνωρίζετε την τελευταία δεκαετία οι τρόποι επικοινωνίας μέσω της τεχνολογίας παίζουν καθοριστικό ρόλο. Οι περισσότεροι έφηβοι επικοινωνούν μέσω κινητού και μέσα από τις σελίδες κοινωνικής δικτύωσης. Παρ'όλο που μπορεί να έχετε δικαιολογημένες ανησυχίες σχετικά με τη χρήση και κυρίως τη χρήση δικτυακών τόπων όπως είναι το Facebook, είναι σημαντικό να κατανοήσουμε ότι αυτός ο τρόπος επικοινωνίας είναι πολύ σημαντικός στο πλαίσιο ομάδων φιλίας.

Σχέση με τους γονείς:

Η σχέση με το γιο η την κόρη σας παίζει πολύ σημαντικό ρόλο κατά τη διάρκεια της εφηβείας, ακόμα και όταν εκείνοι δεν σας δείχνουν το τι ακριβώς αισθάνονται.

Το βασικότερο είναι ότι πάντα ψάχνουν τον σεβασμό από εσάς καθώς μεγαλώνουν σε ενήλικες. Αυτό μπορεί να είναι μια πολύ δύσκολη στιγμή για τους γονείς και είναι ένα πολύ λεπτό θέμα, γιατί οι έφηβοι επιζητούν συνήθως τον ίδιο τρόπο αντιμετώπισης με έναν ενήλικα ενώ στα μάτια πολλών ενηλίκων παραμένουν ακόμη παιδιά. Ωστόσο η προσέγγιση του παιδιού σας από εσάς μπορεί να είναι για εκείνο ασφυκτική και να νιώθει πίεση, καθώς αναζητεί διαρκώς την ελευθερία του.

Η σχέση μεταξύ σας μπορεί να γίνει πιο δυνατή όταν εξασκήσετε την ικανότητα σας να ακούτε τον όποιο προβληματισμό ή σκέψη του παιδιού σας. Σε αυτή την ηλικία δεν ζητούν από εσάς να τα ελέγχετε τη ζωή τους διαρκώς, αλλά θα έχετε ακόμα πολύ μεγάλη επιρροή αν καταφέρετε να δίνετε τις συμβουλές σας αφήνοντας το περιθώριο της επιλογής, δηλαδή να κρίνει εκείνο θέλει και μπορεί να τις ακολουθήσει ή όχι. Πιθανόν να υπάρχουν φορές που πρέπει να επιβάλλετε όρια από τη στιγμή που ζουν στο σπίτι σας.

Αν δείξουμε ένα υψηλό επίπεδο σεβασμού, είναι ένα πολύ σημαντικό βήμα να κερδίσουμε την εμπιστοσύνη τους. Αν δείξετε εμπιστοσύνη σε ότι προσπαθούν να καταφέρουν μόνοι τους θα τονώσετε την αυτοπεποίθηση τους, καθώς η επικύρωση και η επιβράβευση των ενεργειών τους από εσάς είναι πολύ σημαντική στην ψυχολογία τους.

Οι τακτικές προστριβές και διαφωνίες θα έχουν πολύ άσχημα αποτελέσματα ως προς την εμπιστοσύνη τους. Όσο πιο μικρός είναι ο έφηβος, τόσο πιο δύσκολο είναι για εσάς να βρείτε τρόπους και λόγους για να τον επιβραβεύετε. Έτσι αρχίστε να παρατηρείτε περισσότερο τις πράξεις του και τη συμπεριφορά του και όταν θεωρήσετε ότι αξίζει τον κόπο να το κάνετε χωρίς δεύτερη σκέψη. Να θυμάστε πάντα ότι είναι ένας πολύ καλός λόγος που θα συμβάλει σημαντικά στην ανάπτυξη της αυτοεκτίμησης τους και γενικότερα στο αίσθημα της ευημερίας μεταξύ σας.

Απόδοση στο σχολικό περιβάλλον:

Η καλή απόδοση στο σχολείο κερδίζει σίγουρα την εκτίμηση και τον σεβασμό των δασκάλων και των γονιών. Αυτό είναι πολύ θετικό για τον έφηβο, αλλά του δημιουργεί ένα μεγάλο αίσθημα ευθύνης να είναι διαρκώς αντάξιος των προσδοκιών σας και επίσης γνωρίζει πως η υψηλή απόδοση μπορεί να δημιουργήσει προβλήματα στη σχέση με τους συνομήλικούς του.

Η αύξηση των δραστηριοτήτων του και των ενδιαφερόντων του πολύ πιθανόν να αποσπάσει την προσοχή του από τα μαθήματα του σχολείου και από το σπίτι. Μια καλά ισορροπημένη εφηβική ζωή περιλαμβάνει το χρόνο τόσο για τη σχολική όσο και για την κοινωνική ζωή.

Οι σχολικές εργασίες αν είναι λόγος να επικρατεί πεδίο μάχης στο σπίτι, τότε θα πρέπει να επανεξετάσετε τη στρατηγική σας. Καθίστε και συζητήστε με το παιδί σας ανοιχτά για αυτό το θέμα που δυσχεραίνει τη σχέση σας και βρείτε μαζί τρόπους να το βοηθάτε και να το στηρίζετε, έτσι ώστε να μη νιώθει πως η εργασία για το σπίτι είναι καταναγκαστικό έργο. Αυτό δείχνει ότι είναι χρήσιμη για εσάς η συμβολή τους και έτσι θα έχουν περισσότερη εμπιστοσύνη στον εαυτό τους να εκπληρούν με τον καλύτερο τρόπο την συγκεκριμένη υποχρέωση τους.

Πολύ σημαντικό είναι να έχετε ρεαλιστικές προσδοκίες απέναντι σε αυτά που το παιδί σας μπορεί να πετύχει. Εάν έχετε βάλει πολύ ψηλά τον πήχη είναι πολύ εύκολο να σκεφτεί το παιδί σας οτι για εσάς έχει αποτύχει. Η μεγάλη απόσταση μεταξύ σας μπορεί να προκαλέσει σοβαρά προβλήματα ως προς το θέμα της εμπιστοσύνης του.

Η υψηλή απόδοση δεν είναι το παν στη σχολική ζωή του. Υπάρχουν πολλά άλλα πράγματα και εφόσον το παιδί σας έχει υψηλή απόδοση σε θέματα που θεωρούνται λιγότερο ακαδημαϊκά, πρέπει να ψάχνετε πάντα αφορμές για να το επαινείτε και να το ενθαρρύνετε. Κάθε φορά που βλέπετε μια προσπάθεια βεβαιωθείτε ότι έχετε δώσει την απαραίτητη σημασία.

Απόδοση σε διάφορες δραστηριότητες:

Η καλή επίδοση σε μια δραστηριότητα, όπως στον αθλητισμό ή στη μουσική, αποκτά ολοένα και μεγαλύτερη σημασία ειδικά όταν ο έφηβος δεν τα καταφέρνει πολύ καλά στις φιλικές σχέσεις.

Ένας έφηβος που για παράδειγμα είναι καλός στον αθλητισμό μπορεί να προσελκύσει περισσότερο άτομα που έχουν τα ίδια ενδιαφέροντα. Οι δραστηριότητες που ασχολείται ο έφηβος είναι ένας πού καλός λόγος για να δημιουργήσει φιλίες. Αυτό γίνετε ακόμα πιο εύκολο όταν εμπλέκονται σε συγκεκριμένες δραστηριότητες, δεδομένου ότι ήδη έχουν κάτι κοινό με άλλους εφήβους στην ομάδα.

Ένα άλλο πλεονέκτημα είναι ότι ένας έφηβος μπορεί να λάβει θετικά σχόλια από τους ενήλικες. Η επιβράβευση από εσάς ενισχύεται και από τα θετικά σχόλια που μπορεί να ακούσετε από τους προπονητές ή από άλλους ειδικούς. Η συνεισφορά σας εξακολουθεί να είναι πολύ σημαντική,

γι 'αυτό να δείχνετε όσο περισσότερο μπορείτε την υποστήριξη και την ενθάρρυνση σας. Εάν έχετε την ευκαιρία να είστε θεατής, κάντε ό,τι μπορείτε για να είστε εκεί. Ακόμη και όταν το παιδί σας αντιλαμβάνεστε ότι δεν είναι πολύ καλό σε αυτό που κάνει, τονίστε του τα καλά σημεία αντί να το κρίνετε.

Όταν επιλέγετε μια δραστηριότητα μη μένετε στα συνηθισμένα πρότυπα, π.χ. ότι μόνο το ποδόσφαιρο είναι για τα αγόρια. Τα αθλήματα που έχουν λιγότερο ανταγωνισμό δίνουν στο παιδί σας την ευκαιρία να φτάσουν στην επιτυχία ακόμα πιο εύκολα.

Ένας έφηβος μπορεί να χάσει το ενδιαφέρον του αρκετά εύκολα. Εσείς όμως ακόμα και σε αυτή την περίπτωση θα πρέπει να το υποστηρίξετε όσο περισσότερο μπορείτε.

Οι δραστηριότητες δεν χρειάζονται πάντα οργάνωση. Ακόμα και η δεξιότητα στο μπιλιάρδο ή στο μπόουλινγκ δεν πρέπει να σας φανούν κατώτερες.